Zwarte Piet, Ras en Bomans

Ik dacht dat ik met mijn vorige Zwarte-Pietenbericht aan de vlugge kant was, maar ik sloeg de plank 50 jaar mis, net als die protesterende Amsterdammers die godweet niet eens weten waar Wanroij ligt, daar in de buurt van Boxmeer.
Godfried Bomans, nooit te beroerd om met zijn humor zijn wetenschappelijke inferieuriteit te maskeren, trok fel van leer.

Ik ga steeds anders aankijken tegen Kuifje in Afrika. De blote nikkertjes op bovenstaand plaatje hebben een R.K.-Schaamlapje voor; van die Hergé-strip hier links bestaat een natuurlijke make-over.
Op Geschiedenis24 verscheen eind oktober het volgende bericht, dat ik hier integraal en zonder verder commentaar weergeef, behoudens het weergaloze commentaar van Wanroij’s burgemeester in 1963, dat: ‘noch St. Nicolaas, noch zijn knechten aan tijd gebonden zijn. Daarom behoeven zij ook nimmer aan de tijd te worden aangepast.’
Denk daar maar eens over na.

 

 

Wanroij 1963: hoofdonderwijzer eist witte knecht voor Sint
Gevolg: dorpsbewoners stoppen witte knechten in de zak

23 oktober 2013
JURRYT VAN DE VOOREN

Het Brabantse Wanroij was in 1963 het centrum van een nationale rel rond Zwarte Piet nadat hoofdonderwijzer Arnold Ras had voorgesteld deze te vervangen door witte knechten. ‘Kleurlingen ergeren zich eraan, omdat ze het als rassendiscriminatie beschouwen.’ Godfried Bomans reageerde furieus: ‘Het spijt mij dat het lager onderwijs te Wanroij in handen ligt van een man, die zulke streken bedenkt, want lager kan het niet.’ Tijdens de Sinterklaasintocht in Wanroij werden de witte knechten in zakken afgevoerd als een soort van volksgericht. Geschiedenis24 heeft hiervan unieke filmbeelden gevonden.

‘Kleurlingen ergeren zich eraan’
De R.K. Lagere School in het Noord-Brabantse Wanroij stond in 1963 onder leiding van Arnold Ras. Dat jaar trok hij nationale aandacht, omdat hij weigerde Zwarte Pieten toe te laten op het Sinterklaasfeest op zijn instelling. Op de website van het Brabants Historisch Informatie Centrum BHIC staat een terugblik op deze affaire.

Ras was in diezelfde tijd hoofdredacteur van het Wanroijs Nieuws voor Iedereen. Hierin werden voor de eerste keer zijn problemen met Zwarte Piet weergegeven: ´Hij heeft vooral opvoedkundige argumenten voor zijn stelling,’ aldus het BHIC. ‘Op het moment dat de kinderen erachter komen dat de Sint niet bestaat, zou het hele Sinterklaasfeest alleen maar een gezagscrisis veroorzaken. En hij vindt dat het feest van het schrikelement van Zwarte Piet moet worden ontdaan. Zwarte Piet zou beter kunnen worden vervangen door een blanke diaken en er zou eerlijk tegen de kinderen moeten worden gezegd dat het om een verkleed persoon gaat.’
De jute zak moest worden vervangen door een plastic tas, voegde Het Vrije Volkdat de kwestie oppiktedaaraan toe: ‘Zodat de kinderen direct zien dat hij bestemd is voor het vervoer van snoep en niet voor deportatie naar Spanje.’ Met andere woorden: Zwarte Piet werd teveel als boeman gebruikt en dat was pedagogisch onverantwoord.
Dagblad De Tijd had Ras zelf gesproken over Zwarte Piet, waarbij de hoofddocent nog een andere bezwaar formuleerde: ‘Kleurlingen ergeren zich eraan, omdat ze het als rassendiscriminatie beschouwen, dat de zwarte als knecht fungeert.’ Daarom mocht Zwarte Piet niet meedoen aan het Sinterklaasfeest op zijn school.
Het feest zelf ging overigens gewoon door, benadrukte Ras, want met Sinterklaas was niets mis.

Godfried Bomans: ‘Ras moet in de zak’
De reacties op het voorstel van Ras waren net als nu uiterst fel en haalden de nationale kranten. Godfried Bomans schoot uit zijn slof in zijn column in De Volkskrant.

Van hoofddocent Ras deugde helemaal niets, aldus Bomans: ‘Het spijt mij dat het lager onderwijs te Wanroij in handen ligt van een man, die zulke streken bedenkt, want lager kan het niet. En hoewel volwassenen in het algemeen zelden in de zak gaan, meen ik toch dat we hier geen keus meer hebben. Ras moet in de zak. Dat zal in Wanroij wel even een gezagscrisis geven, maar dat vind ik beter dan dat alle ouders over heel Nederland hun naaste familie gaan verraden. Het Sinterklaasgeheim is een van de best bewaarde geheimen in ons koninkrijk en wanneer we ergens een lek zien, dan moeten we dat stoppen. Ras is zo’n lek. Daarom stoppen we hem, en wel in de zak.’
Het verwijt van racisme wierp Bomans verre van zich: ‘Ach heer, ook dat nog. De Afrikaanse bevolking vindt het niet prettig, zo meent hij, om in Nederland voor boeman te spelen. Ik geloof dat Ras de kennis in Oeganda en Tanganjika van Nederlandse gebruiken te hoog aanslaat. Zeker, ze houden ons daar nauwlettend in het oog, daar kun je donder op zeggen, maar dat ze van Zwarte Piet weten en daar ernstig onder gebukt gaan lijkt mij een overschatting van een algemene ontwikkeling.’

Zwarte Pieten illegaal geronseld
Al snel bleek dat Ras niet namens alle inwoners van Wanroij sprak. Sterker: in het geheim spanden ze zich samen tegen de komst van de witte knechten. Achter de rug van Ras werden tientallen Zwarte Pieten geregeld voor de intocht van Sinterklaas in Wanroij. Aan de aanwezige kinderen werd daarop gevraagd wat ze liever hadden: een Zwarte Piet of een witte knecht. Nadat de plaatselijke jeugd zich tegen de witte knechten had gekeerd, werden deze afgevoerd alsof het misdadigers waren. (zie filmbeelden)

Bert Lodewijks is van Stichting Wanroijs Actie Comité, waarvan Ras zelf lid is geweest. Hij heeft de filmbeelden bewaard van deze rumoerige intocht uit 1963 – weliswaar zonder geluid, maar duidelijk genoeg en in kleur. Hierop zien we inderdaad – na negen minuten – hoe de witte knechten onder de ogen van Sinterklaas en alle aanwezigen in plastic zakken worden gestopt (zaten daar wel luchtgaten in ???), de trap afgedragen en verwijderd.
Burgemeester Smulders maakte uiteindelijk een definitief einde aan de Pieten-strijd in zijn dorp. In een toespraak tot de Sint, de overgebleven Zwarte Pieten en de bevolking van Wanroij kwam hij voor de laatste keer terug op de oproep van Ras: ‘Overigens is de pennestrijd ontstaan door een vergissing in het Wanroijs Nieuwsblad voor Iedereen. Daar weet men niet, dat noch St. Nicolaas, noch zijn knechten aan tijd gebonden zijn. Daarom behoeven zij ook nimmer aan de tijd te worden aangepast.’
Om toch nog als een goed burgervader zijn hoofddocent enigszins in bescherming te nemen: ‘De man, die de vergissing gemaakt heeft, hoeft daarom nog niet zwart gemaakt naar Spanje gestuurd te worden.’

Daarmee werd een einde gemaakt aan het idee van Ras om de Zwarte Pieten te vervangen door witte knechten. Maar dat was in 1963. Vijftig jaar later blijken de sentimenten inmiddels toch een tikje anders te liggen.