Over het graf

Teletekst blijft boeien, schreef ik vorig jaar maart.
Is het niet door taalfouten (niet zo vaak), dan door dubbelzinnigheden. Denk aan Koenders (“uit onvrede in Moskou”).
Nu, op 4 april 2019, laat Teletekst ons, wederom op pagina 113, geloven dat Justitie (en Veiligheid; of Veiligheid en Justitie; waaraan wil je je geld besteden?) zelfs over het graf heen regeert en dode mannen kan vrijspreken van wat dan ook.

Het probleem is echter gewoon van taalkundige aard, althans een kwestie van vormgeving. Had er gestaan: “Dode man eerder vrijgesproken” of “Dode man was geen stalker“, dan was het al minder onbetrouwbaar geweest. Maar misschien past dat allemaal niet op één Teletekstregel; een soort tekortkoming dus.
En zo is Teletekst het slachtoffer van zijn eigen tekstuele beperkingen.

Maar toch blijf ik er vaak naar kijken.

 

Hoe vaak al?

Teletekst blijft boeien.
Is het niet door taalfouten (niet zo vaak), dan door dubbelzinnigheden. Denk aan Koenders (“uit onvrede in Moskou”).
Nu ontploft er op 4 maart iets in Poznan, waar ik ooit in de jaren-’80 ook eens een keer ben geweest; dat was toen al evenmin een groot succes.

In dit bericht gaat het me om de vrouw die al eerder was vermoord. De homonymie zit hem in eerder: dat kan betekenen “tevoren” of “vaker“. In dat laatste geval is zij de vrouwelijke pendant van Jezus Christus, die vlak na pasen opstond uit de dood en toen op onverklaarbare wijze spoorloos verdween. Een dergelijk déjà-vu lijkt me in het oerkatholieke Polen niet onmogelijk. Mevrouw werd echter voor de zekerheid nogmaals vermoord – je moet in het Polen van vandaag de dag maar beter niets aan het toeval overlaten.

 

Homonieme Teletekst

Ik heb wel iets met Teletekst. Staat vol met achteloze klunzigheden of juist met wakkerschuddende trouvailles. Vandaag weer zo eentje: een homoniem van de bovenste plank. Met een verwijzing bovendien die het niet simpeler maakt.
En ach, hoe werkt dat: twee uur na publicatie van dit bericht was het homoniem verwijderd, maar de incorrecte link stond er nog steeds. Ok, bij mijn Blatter-artikel duurde het drie dagen.

 

Ik snap Koenders wel. Klikkend op de link naar TT-pagina 104 is het duidelijk dat hij het zat was om tot driemaal toe te moeten rennen voor zijn leven bij de Jumbo in Groningen. Wellicht iemand uit Zwolle die uit onvrede met de verloren bekerfinale op 3 mei de omgeving van de Euroborg onveilig wil maken. Koenders neemt geen halve maatregelen. Uit onvrede neemt hij de wijk naar Moskou, of all places. Daar ontploft er tenminste nooit wat.

 

De Teletekstverwijzig naar 104 is gewoon een blunder, maar het homoniem is van grote kwaliteit: het woord uit kun je als voorzetsel en als werkwoord lezen, met ontleedconsequenties als gevolg.

Het doet met denken aan dat prachthomoniem waarover ik in 1975 al eens iets heb gepubliceerd in Spektator: SCHORT SLOOP NIEUWMARKT OP. Een hartekreet van de actiegroep Nieuwmarkt dan wel de titel van een angstaanjagend horrorverhaal.

Heerlijk, die homoniemen.

 

 

 

Gefeliciteerd

Het blijkt geen 1-aprilgrap te zijn, want inderdaad startte de Nederlandse Teletekst op 1 april 1980, in navolging van het Engelse Ceefax (verbastering van “see facts”). Dat is vandaag dus 35 jaar geleden.
Ook ik ben een van de miljoenen die bijna dagelijks Teletekst raadplegen, op de tv of de pc.
Mijn voorkeurpagina’s zijn 101, 818 en 840 (vanwege Everton).

 

Humor lijkt niet te horen tot de huisstijl van Teletekst, waardoor het mij een raadsel blijft of bovenstaande voorlaatste zin op pagina 101 een bewust grapje is, of een miskleun.

In beide gevallen doet het me denken aan de paradoxale Britse definitie van het voorzetsel:
“A preposition is a word a sentence should never end with”.

Verplicht bijschift: “Start Teletekst 1980” by Suyk, Koen / Anefo – Nationaal Archief Fotocollectie Anefo Nationaal Archief, Den Haag, Rijksfotoarchief: Fotocollectie Algemeen Nederlands Fotopersbureau (ANEFO), 1945-1989 – negatiefstroken zwart/wit, nummer toegang 2.24.01.05, bestanddeelnummer 930-7521. Licensed under CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons – https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Start_Teletekst_1980.jpg#/media/File:Start_Teletekst_1980.jpg