Spiegelrijm

Een oplettende lezer betrapte mij erop dat ik in mijn rijmoverzicht Een tien voor taal van januari jl. een rijmschema had vergeten op te nemen: het spiegelrijm. Eigenlijk twee schema’s: het scharnierrijm als uitgebreide vorm van het spiegelrijm. Ik ga die omissie hier goedmaken, en misbruik daarvoor het onvergetelijke Collegelied van het Amsterdamse St.-Ignatiuscollege.

De tekst van dat lied, gecomponeerd door Hubert Cuypers (1873-1960), werd geschreven door pater Louis Huf S.J. in 1946. De net voorbij oorlogsjaren klinken er nog in door. Het eerste couplet luidt:

Wij gaan langs Amstels wegen
Door ’t drukke stadsgewoel.
Bij zonneschijn en regen,
’t College blijft ons doel.
Wie ’t leven willen wagen
Die komen hier bijeen
Voor grootse levensvragen
En gaan ook graag weer heen.

Dat is dus een standaardvoorbeeld van gekruist rijm AB-AB-CD-CD.

Kenmerkend voor spiegelrijm is het veel moeilijker te maken rijmschema ABCD-DCBA, dat we ook wel kreeftrijm zouden kunnen noemen vanwege de omarmende scharen. In feite is het hogere rijkunst naast het al eerder behandelde omarmend rijm AB-BA.

Om het dan nog iets lastiger te maken bedenk je een extra middelste regel tussen de twee kwatrijnen, die rijmt op de eerste en laatste regel, waarbij je een tegenstelling of overgang illustreert tussen het eerste en laatste kwatrijn, dus zowel een vormelijk als een inhoudelijk scharnierpunt in het gedicht.

We krijgen dan mijn volgende proeve van bekwaamheid:

A  Wij gaan langs Amstels wegen
B  ’t College blijft ons doel.
C  Voor al die levensvragen
D  Komt ieder graag bijeen,

 

A  (al valt het soms wat tegen)

 

D  Dus gaat ook graag weer heen.
C  De lessen gaan vervagen.
B  Dat scheelt een heleboel:
A  Na zonneschijn komt regen.

Van wie ik het idee heb? Natuurlijk van Drs. P. Zie zijn uitleg op https://www.dbnl.org/tekst/_twe007198901_01/_twe007198901_01_0025.php