Fred van der Spek 1923-2017

Fred van der Spekt tijdens het PSP-congres te Utrecht 1985

Als je, na een zo hectisch, bewogen, onvermoeibaar en standvastig leven, bijna 94 jaar wordt, mag je dat met recht respectabel noemen. Ik heb het over Fred van der Spek, december 1923-november 2017, medeoprichter van de PSP in 1957, later Eerste- en Tweede-Kamerlid, tot de PSP op het congres in Wijk-aan-Zee in 1985 werd verkwanseld aan de verwaterde ideeën van wat later Groen Links zou worden. Hij vertrok, met zo’n 300 getrouwen, maar zijn idealen bleven rotsvast overeind.

Fred van der Spek (links) in debat met Marcus Bakker

Velen zullen zich Fred herinneren om zijn onwrikbare principes en ideeën, zijn uiterst gedegen geografische en politieke dossierkennis op zowat alle binnen- en buitenlandse terreinen, zijn onvermoeibare inzet voor het PSP-gedachtegoed, maar wellicht nog het meest om zijn scherpe discussies, in en buiten het Kamergebouw. Met, wellicht na en naast CPN-fractieleider Marcus Bakker, gold hij als de beste spreker in onze parlementaire geschiedenis, iets waarvan ik altijd zeer gecharmeerd ben geweest. Dat geldt voor beiden, overigens. Scherp, ter zake, goed onderbouwd, en vaak uiterst sardonisch en sarcastisch legde hij menig minister of andere politieke opponent het vuur aan de schenen.

Met Fred van der Spek op het PSP-congres te Utrecht 1985

Als PSP-lid van 1968 tot 1985 ben ik in de periode na 1975 steeds frequenter met Fred in contact geweest, aanvankelijk vanuit mijn bestuurswerk binnen het PSP-gewest Noord-Brabant. Nadat eind 1985 de PSP vanuit interne tegenstellingen de nek werd omgedraaid en Fred, uiteraard, want op persoon verkozen, zijn Kamerzetel behield tot de TK-verkiezingen van mei 1986, werd ik op het Binnenhof zijn secretaris. Gedurende die maanden heb ik erg veel van Fred geleerd, zowel op inhoudelijk terrein als in het verscherpen van argumentatie, en het verkiezen van principes boven gewin, noch persoonlijk, noch als het gaat om aantallen zetels. Fred wekte ook nooit de indruk dat hij zijn eigen belang voorop stelde; het ging niet om hem, maar om het uitdragen en verdedigen van zijn standpunten in de politieke arena die hij als platform beschouwde van de buitenparlementaire actie die voor de PSP steeds de basis van denken en handelen vormde. Een voorbeeld van zijn onbaatzuchtigheid was het feit dat hij het de afscheidsreceptie die wij in 1986 als fractiemedewerkers voor hem hadden georganiseerd in Nieuwspoort, resoluut van de hand wees. Hij zag er volstrekt niets in om zich door jan en alleman in de bloemetjes te laten zetten.

Door interne onenigheid werd het niets met de Partij voor Socialisme en Ontwapening, de logische opvolger van de PSP. Om het maar even kort samen te vatten: men was het grosso modo wel eens over waar men tegen was, maar niet over waar men vóór was. Persoonlijke wrevels deden vervolgens de rest, en Fred trok zijn kandidatuur voor het lijsttrekkerschap in. Ook pogingen om vanaf 1992 via PSP’92 opnieuw te worden verkozen, leidden tot niets: op geen enkel niveau werd bij opeenvolgende verkiezingen ook maar één zetel behaald.

Betekent dat, dat in de woorden van Fred zelf, met zijn dood het pacifistisch-socialisme in Nederland is uitgestorven? Electoraal gezien zou je denken van wel. Zelf ben ik minder pessimistisch. Er zijn voldoende tekenen herkenbaar van onvrede met het huidige nationale en mondiale bestel. Er lopen genoeg mensen rond die de aloude erfenis van de PSP nog in hun hart dragen, maar vooralsnog politiek dakloos zijn, of zich als meest nabije alternatief maar hebben aangesloten bij Groen Links of de SP.

Niemand is onmisbaar, maar met Fred hebben we wel een enorm boegbeeld verloren. Ik ben hem voor zijn inzet zeer dankbaar.

______________________________

Alle foto’s © Nationaal Archief