Icarus

De harde val van een hoogvlieger“. Zo opende De Volkskrant vandaag. Zijn lichaamstaal spreekt boekdelen, met een meesmuilend schuin oog loerend naar zijn jeugdliefde. Hulde aan de fotograaf en de mensen van de opmaak.
Maar het zijn niet alleen Limburgers aan wie soort van schandalen kleven, noch uitsluitend VVD’ers. In min of meer chronologische volgorde kennen we intussen bijvoorbeeld Ton Hooijmaaijers,
Nurten Albayrak, Fred Teeven, Ivo Opstelten, Jos van Rey, Robert Mugabe, William Moorlag en Vitali Moetko.
Het uitgebreide artikel in Vrij Nederland (https://www.vn.nl/de-lijst-politieke-affaires-van-1983-tot-2013/) wijst op een nauwelijks te stoppen reeks affaires.

Eurlings fout was niet het, naar zijn zeggen, doordeweekse lichte handgemeen met zijn ex, niet fraai, maar het komt in de beste families voor, maar wel hoe hij er daarna mee is omgegaan. Haar aangifte werd hem fataal, maar hij had het kunnen voorkomen. Net als Bill Clinton, die ook de sigaar zou zijn geweest als zijn eega niet zo tactvol had opgetreden.
De betrokken politiek verantwoordelijken vertonen een vast gedragspatroon waaraan twee opvallende kenmerken kleven: 1. in de fout gaan; 2. proberen ermee weg te komen.
Iedereen maakt fouten. Ik ook. Ik weet het. En of dat nu bewust is, bijvoorbeeld uit eigenbelang, of minder gratuit, door bijvoorbeeld de heersende moraal of partijdiscipline te volgen, wie geschreven of ongeschreven wetten of regels overschrijdt, moet zich van de mogelijke gevolgen bewust zijn, en al zeker als het publieke functionarissen betreft, vaak zelfs in een door het volk verkozen positie.
Maar de reflex om te proberen er linksom of rechtsom mee weg te komen -en natuurlijk is dat eigenbelang; dat recht heeft een ieder tot op zekere hoogte- werkt maar al te vaak averechts uit, namelijk in het tegendeel: je gaat niet op je sorryknieën zitten, je ligt plat op je rug. Ons leert de geschiedenis immers hoe verkeerd het kan uitpakken.
Zeker als je een tijdje bij de KLM hebt bijgeschnabbeld vanuit de gedachte “the Sky is the Limit“, dan moet je toch weten dat het boomerangeffect van die limiet tot een akelige crash kan leiden.

Door wie worden de vermeende schuinsmarcheerders op het matje geroepen of tot de orde, door wie ontmaskerd, belaagd, of in de kleren van de kroonprins ter aarde geworpen? Toch niet alleen door moraalridders als Sybrand Buma, dunkt me.

  • Door hun eigen superieuren of verantwoordelijken, zoals de Tweede Kamer een minister of staatssecretaris kan wegsturen; een aangenomen motie van wantrouwen volstaat. Komt niet zo gek vaak voor. In het geval van Opstelten en Teeven waren zij zo’n motie net voor door eigener beweging op te stappen, zij het met de melding dat alles “voor volk en vaderland” was gebeurd. Dan kun je tenminste met opgeheven hoofd weer elders aan het stuur gaan zitten. En laat ik maar zwijgen over de gewijde mantel der liefde der Roomschen, die nu niet helemaal slijtvast meer blijkt te zijn, waar nogal wat geestelijken als wormpjes in een aasmandje krioelen in een doofpot en waarvan er zo af en toe een enkeling door het dekseltje blijkt te ontglippen.
  • Door de dagbladpers, tv en radio. Er zijn genoeg schrandere en fanatieke journalisten die zich op een dossier storten en de beerput weten open te trekken. De sneeuwbal gaat dan vanzelf rollen. Feit is wel dat dit soort berichtgeving dubbel gecheckt moet worden, want niet voor niets worden berichten later herroepen of genuanceerd, maar dan is het onheil al geschied.
  • Sterker geldt dat nog voor het oeverloze, ongeleide en hitzige gekwek en geblaat via de asociale media. Daar kan iedereen nagenoeg straffeloos de grootst mogelijke onzin uitkramen. Betrokkenen krijgen zo de kans zich als slachtoffer in plaats van dader op te stellen (waar menig rechter nog gevoelig voor is ook). Van Rey was een fraai voorbeeld van iemand die meer de schuld van alle ellende bij de media zocht dan bij hemzelf. Hillary Clinton deed dat overigens ook, toen zij van Trump verloor.
  • Nog verwoestender voor de positie van betrokkene is de publieke opinie in algemene zin. Als die zich tegen iemand keert, is het hek van de dam. Dan is het uiteindelijk toch maar beter, zoals Eurlings deed, de eer(?) aan jezelf te houden en “in het belang van de sport en de sporters” een stap opzij te doen. Ik snap het huilerig verweer van de zielepoot wel: zit je net zo gebeiteld bij het IOC in een eervol vrijwilligersbaantje met een daggeld van $ 1.000, nog afgezien van de jaarlijkse € 5.800 voor onvoorziene kosten binnen Nederland. Zo vrijwillig zou ik ook wel willen graaien en schnabbelen op kosten van McDonald, Gazprom en Coca Cola, na binnen het CDA en bij de KLM als te licht te zijn afgeserveerd.
  • Maar het kan nog erger. Volkswoede kan omslaan in volksgericht, en ook dat komt nog steeds voor, in Nederland net ietsje minder dan elders: Honderd jaar geleden werd de Tsaar met zijn hele Romanov-familie door opstandige bolsjewieken tegen de muur gezet; nog geen dertig jaar geleden onderging Nicolae Ceaușescu, samen met zijn vrouw, hetzelfde lot. Het gevalletje Saddam Hussein in 2003 (“Ladies and gentlemen, We Got Him“, liet Bush door Paul Bremer vreugdevol verklaren) dat van Khadaffi (2011), en veel eerder al Adolf Eichmann (1961) lijken me absoluut niet het gevolg van onbeteugelde volkswoede, maar eerder van partijen, binnen- en/of buitenlandse derden die er alle belang bij hadden dat er even “schoon schip” werd gemaakt. Alhoewel, ook Eichmann, Saddam, Khadaffi hadden wellicht erger kunnen voorkomen als ze zich eerder een beetje anders hadden gedragen. Assad en Kim Jong-un zijn gewaarschuwd.

Dan kwamen diverse DDR-kopstukken er nog goed van af: Erich Honecker kreeg de ruimte, vanwege zijn slechte gezondheidstoestand, om via de voor Duitsers niet geheel onbekende vluchtroute naar Zuid-Amerika te ontkomen; Egon Krenz kreeg 6½ jaar cel (dik 4 jaar effectief) voor zijn aandeel aan incidenten bij de Muur; Gregor Gysi, een uitmuntend jurist, wist aan elke veroordeling te ontkomen. Ik kan niet beoordelen hoe de daden van laatstgenoemde drie zich verhouden tot eerder vermelde kopstukken, maar dat hun lot minder dramatisch is als in vele andere gevallen, mag interessant worden genoemd.

Gysi is eigenlijk wel een opmerkelijke uitzondering. De meeste personen in kwestie verschansen zich in een afweerbastillon met drie verdedigingsgordels.

  • De eerste is consequent alles ontkennen, of op z’n minst bagatelliseren; de in de psychologie bekende ontkenningsfase. Afgelopen vrijdag nog Moetko, met een stalen gezicht, geïnterviewd door Jeroen Stekelenburg tijdens het EK-langebaanschaatsen in Kolomna, net zoals een paar weken geleden de nieuwe Amerikaanse ambassadeur in den Haag het flikte in een interview met Wouter Zwart.
  • De tweede is door met een vertragingstactiek oeverloos tijd te rekken. Daarmee hopen ze “dat het wel overwaait“, dat ze voor de media niet meer interessant zijn, dat het volk hen vergeet. Het is als speculeren op de beurs: zoiets kan lukken, maar als het niet lukt, ben je nog verder van huis. Moorlag lijkt er toch maar op te gokken.
  • De derde is het juridische traject, tot aan de hoogste instantie aan toe proberen ergens je gelijk, of vrijspraak, of dan tenminste vermindering te ontmoeten.
    En daar lag nu juist Gysi’s kracht, die vele malen sterker was dan die van Albayrak of Van Rey.

Hoe Mugabe het voor elkaar heeft gespeeld, is mij een raadsel. 30 jaar lang schier onbetwist en ongeremd zijn gang kunnen gaan en dan, als 93-jarige, op nogal elegante wijze met riante toezeggingen terzijde worden geschoven. Misschien heeft het ook maar een haartje gescheeld, ik weet het niet. Mladić en Karadžić zouden er hoe dan ook voor hebben getekend.
Mijn Servische ijshockeyvriendjes vinden dat geen leuke opmerking. 
Maar wat is er nog leuk, na dit hele verhaal?