Hommage Bach hommage Varga

Ik bedoel het niet persoonlijk, maar zo af en toe kun je pas postuum iemand op waarde schatten. Dat overkwam Johann Sebastian Bach na 1750, dat overkwam Marián Varga na 2017. Ik kom er daarom niet omheen, om na mijn artikel over Collegium Musicum en Varga er een van zijn composities even uit te lichten.

Het was 1970 of 1971 toen ik in Praag min of meer bij toeval bovenstaand EP’tje in een winkel aantrof. Ik moest nog van alles ontdekken in de ČSSR, maar wist qua muziek wel af van het bestaan van de Slowaakse progressive rockgroep Collegium Musicum, en uit louter nieuwsgierigheid en hang naar excentrieke dingen liet ik het singletje niet liggen voor, meen ik, Kčs 12 (omgerekend ± ƒ 1,20 oftewel € 0,55).

Er gingen 48 jaren overheen. Bach was al lang dood, Varga nog niet zo lang. Het reorganiseren van mijn collectie grammofoonplaten, internet en youtube deden de rest.

Was het niet Felix Mendelssohn, ooit verguisd, want joods, die pas na bijna 100 jaar Bachs vergeten Matthäus Passion weer voor het voetlicht haalde en zich met die revival van ’s werelds beste muziekstuk van ’s werelds beste componist ooit onsterfelijk maakte?
Ik ga voor de helft, en vraag attentie voor Marián Varga’s Hommage à J.S. Bach, in 1970 op 45t-singletje uitgebracht, en nadien in diverse uitvoeringen bewaard gebleven.
Varga, met zijn klassieke conservatoriumopleiding, kende natuurlijk heel wat befaamde en minder befaamde voorbeelden uit de klassieke muziek. Waarom hij nu juist de partita nr.8 van Bachs Sarabande in C, BWV 990 uitkoos, is mij een raadsel. Maar dat mag zo blijven. Misschien was het een studieobject tijdens zijn opleiding die hem erg aansprak. Mij ook.

Ik doe een beroep op jullie om 22 minuten van je kostbare tijd te reserveren. Zet al je hinderlijke stoorzenders uit. Telefoon, smartphone, whatsapp, tv en wat al niet, eindelijk even rust en onbereikbaar, want ook daarop heeft een mens recht. Doe de gordijnen dicht en de volumeknop open, maar ga vooral niet rustig slapen. En benut die vrijgekomen tijd door even mijn viertrapsraket te beluisteren en te bekijken, waardoor je naar grote hoogte stijgt. Realiseer je a.u.b. dat de componisten, Johann Sebastian Bach en Marián Varga er meer tijd en kwaliteit en vakmanschap aan hebben gespendeerd dan jij ooit zult kunnen, waarschijnlijk. Honoreer dat door het tot je te nemen.

Trap 1: De originele Sarabande van Bach, daarvan partita nr.8 (in nevenstaande partituur IX genoemd). Trek er even 1:16 voor uit. Ik heb die partita uitgelicht uit de opname door pianist Romualdo Lucchi, die op youtube is te vinden. 

Trap 2: De uitvoering ervan door Marián Varga op het EP’tje uit 1970, bij mijn weten de oudst bewaard gebleven versie door Varga. Ik heb die van afgebeeld grammofoonplaatje gedigitaliseerd. Knap dat Panton 7:10 minuut in 1970 op één kant van een 45-toerenplaatje kreeg geperst. Je hoort Marián Varga (orgel), Fedor Frešo (gitaar) en Dušan Hájek (slagwerk). Zie https://youtu.be/DH7xmNTOpZ4

Trap 3: Het nummer kent vele uitvoeringen. Allereerst beveel ik de acht minuten durende versie aan uit november 2009 (live-opname in Bratislava) (https://www.youtube.com/watch?v=sleNjIk9Ukw) met Marián Varga (orgel), Fedor Frešo (basgitaar),  František Griglák en de fabelachtig goede drummer Martin Valihora (slagwerk), die er ook zichtbaar enorm plezier aan beleeft.
Zie ook de aftiteling met verdere verwijzingen helemaal aan het einde. Op de foto vlnr: Frešo, Varga, Valihora, Griglák.

Trap 4: De qua bezetting meest uitgebreide versie, met het Slowaaks Kamerorkest, is te zien en te horen op https://www.youtube.com/watch?v=1z15JcnIigw. Het lijkt een live-opname te zijn die door de Slowaakse TV is uitgezonden, maar een exacte datum weet ik niet. De youtube-film is in ieder geval in april 2008 geüpload en duurt minder lang dan de andere hierboven genoemd: nog nèt geen vijf minuten. Er zitten wat schoonheidsfoutjes in de uitvoering, maar dat is bij een live-opname onvermijdbaar.
We zitten dan toch bijna 40 jaar na het ontstaan van het nummer en is het inderdaad een stuk volwassener geworden. Voor de uitvoerenden en verdere informatie kun je de Engelstalige beschrijving bij de youtube-film lezen.
Pure kwaliteit allemaal. En puur muzikaal genot.
Er circuleert op YouTube nog een opname uit 2018, “In Memoriam Marián Varga“. Ik apprecieer die wat minder. Te hoog tempo en te weinig virtuoos. Varga is niet vervangbaar, zelfs niet kopieerbaar.