Augarten

Op z’n zachtst gezegd kun je de Augarten, midden in Wenen, iets ten noorden van de Stephansdom, een veelzijdige, ruim 400-jarige geschiedenis toedichten. Van het jachtslot uit 1614 tot het multifunctionele Erlustigungs-Ort dat we nu kennen, valt er een hoop over te melden. De Duitse Wikipedia bevat veel gedetailleerde informatie, en na mijn bezoek daar, eerder deze week, volsta ik met er een paar bijzonderheden uit te lichten.

Allereerst de taalkundige achtergrond. Omdat dat mijn vak is.
Ik had dit uitstapje niet voorbereid, maar direct al vermoedde ik dat Au van Augartenwater” betekent. Die veronderstelling bleek juist. Net als de Aa, de Ee, het IJ en het Franse eau, wordt het begrip water vaak met een enkele klinker of tweeklank benoemd. Mijn schatting dat dat ook zou gelden voor de au in Donau, bleek echter onjuist. Daar staat juist het begrip don voor water, zoals bij de rivieren de Don, de Donjets, de Dnjestr en de Dnjepr. Alle zijn het latere vormen van een oud Indo-germaanse vorm *danu, die “rivier” betekent. In andere talen wordt de Donau ook aangeduid als Duna, Dunaj, Dunav, Dunărea, of in het Frans en Engels Danube.
Het tweede deel van Augarten, garten dus, betekent “tuin“. Dat is niet zo schokkend, maar het doet mij wel denken aan wat ik er in 2012 overschreef in het artikel over contenu en contenant: een zelfde woord wordt de ene keer gebruikt om iets aan te duiden wat omsluit (gordijn, curtain), de andere keer slaat het op dat wat wordt omsloten (gaard, garden, giardino, jardin). Zo zijn er meer voorbeelden te noemen. Lees dat artikel er maar even op na.

Als Erlustigungsort heeft het zich in de loop der eeuwen ontwikkeld tot een ruim 50 ha groot barokpark met allerhande gebouwen zoals een jachtslot, een bunkercomplex, een porseleinfabriek, een restaurant en een concertzaal waar o.a. Mozart en Beethoven hun muziek ten gehore hebben gebracht, en wat nu het rovershol van de Wiener Sängerknaben is; zeker muzikaal gezien een waarlijk Erlustingungsort

Het park is rijkelijk voorzien van fraai aangelegde bloemperken, maar vooral van veel gazons waarop de Weense jeugd onbekommerd kan frisbeeën, vliegeren, voetballen of welke gezonde afmatting dan ook. Samen picknicken of lekker lui in je hangmat gaan liggen kan er kennelijk ook, in weerwil van de bordjes dat je het gras niet mag betreden.
Maar alleen voor de kijk is het park niet aangelegd.

Ook Hitler heeft er dankbaar gebruik van gemaakt door er in 1944 twee zogenaamde Flaktorens te laten bouwen om Wenens centrum te beschermen tegen geallieerde bombardementen.
Flak staat voor Flugabwehrkanone, oftewel luchtafweergeschut, en dan weet je al hoe laat het is: het is oorlog.

Bron: Von Der ursprünglich hochladende Benutzer war Radlfahrer in der Wikipedia auf Deutsch – Koordinatendaten der Türme, Originalgrafik von Benutzer:Radlfahrer, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=18337312

In mijn naïviteit dacht ik aanvankelijk dat het watertorens waren; Au betekent immers water. Maar Hitler had gelijk dat je Wenen niet hetzelfde lot mocht laten ondergaan als Rotterdam in 1940, en dus liet hij rond het centrum van Wenen drie Flak-complexen aanleggen, elk met een LT (Leitturm voor de observatie met radar) en een GT (Gefechtsturm voor het afschieten van Amerikaanse, Britse of Russische vliegtuigen).
Zoek maar op de Duitse Wikipedia op wat het allemaal voor een gedoe is geweest om die torens aan te leggen, aan kosten, transport, infrastructuur en een uiteindelijk minimaal rendement. Je vindt daar een uitgebreide beschrijving over de drie paren Flaktürme rond de Stephansdom.

De overheid laat de dingen maar staan en heeft ze onder Denkmalschutz geplaatst, Monumentenzorg dus, al duiken er voortdurend plannen op ze te verhuren of verkopen, er bedrijven of musea of een hotel of opslagruimte voor data in te richten, maar steeds weer stuiten de zo gevarieerde fantasieën op praktische, historische of milieutechnische bezwaren. Ik schat dat je nog jarenlang in de Augarten van het bizarre schouwspel kunt genieten.
Meer over de herbenutting van de torens vind je op YouTube.