Collector’s Items

Sinds mei 2016 prijken er op Nederlands pakjes sigaretten en tabak afschrikwekkende foto’s om rokers op andere gedachten te brengen. Wereldwijd doen andere landen dat ook.
Prompt komt de discussie op gang wat de effecten van dergelijke afbeeldingen zijn.
En zoals gebruikelijk lopen de meningen fors uiteen. Dat gesteggel begint al met de afgebeelde personen, zoals over geclaimde niet-rokers die voor de foto ook geen toestemming hebben gegeven. 
Dat moet ik dan weer in De Telegraaf lezen.
(Afbeelding hiernaast van Joost Swarte.)

Anderen zien in die afbeeldingen een inspiratiebron voor grappige parodieën, zoals te lezen op http://nudgers.nl/rookcampagnes/.

In Luxemburg, waar ik om budgetaire redenen bij voorkeur mijn diesel, alcohol en rookgerief koop, bieden ze een gratis telefoonnummer aan om van het roken af te komen en verwijzen ze naar www.tabac-stop.lu. En zo kwam ik op de HIER te aanschouwen catalogus van afbeeldingen, in overeenstemming met het EU-directive/2014/EU . Daar gebeurt nou precies wat ik al vreesde en wat ik hier eventjes fijntjes uit de doeken wilde doen.

Voor ik weer een pot tabak koop, bekijk ik op het pompstation welke plaatjes ze in de aanbieding hebben op de potten van het merk van mijn keuze. Ik neem dan de meest fraaie, of zinnenprikkelende, of sympathieke.

De indruk wordt al licht gewekt dat we hier hebben te maken met gemanipuleerde, of dan toch zeker geënsceneerde afbeeldingen. Bijvoorbeeld, op zekeren dag overviel mij de ingeving dat sommige van die plaatjes verdacht veel lijken op beelden die ik al eerder eens had gezien, maar dan in geheel andere contexten.
Zo is bijgaande afbeelding links voor mij een variatie op Le radeau de la Méduse van Théodore Géricault, links onder op het schilderij, dat ik hier even voor de parallellie heb gespiegeld. Ik geef toe: er zijn verschillen. Zijn kledij is ietsje aangepast om ook in meer preutse landen te mogen worden gebruikt, maar het gekke is dat hij op de pot tabak een veel geiler stuk is dan op het schilderij, waar hij, met alleen sokjes aan, uitsluitend onmacht uitstraalt. Verder is de wanhopige/troostende personage rechts vervangen door zijn moeder (of is het zijn vriendin? Ieder zijn smaak). Zij probeert de jongen met haar knie te reanimeren, maar ik vermoed dat dat zo niet werkt. De man op het schilderij probeert tenminste nog de stervende binnenboord te houden.
Mij resten drie interpretatiemogelijkheden:

  • Hij is onwel geworden en op de grond neergezegen; zij bekommert zich meer om haar eigen verdriet dan dat zij professionele hulp mobiliseert.
  • Hij heeft te veel gezopen en is met geen stok meer overeind te krijgen, wat zij ook probeert.
  • Hij is net met moeite klaargekomen en zij wil nog een keer.

Een nog treffender déjà vu vind ik het slangenmeisje. Hoe langer ik naar haar keek, hoe vaker ik wist dat ik haar al eens eerder had gezien. En opeens wist ik het: Het meisje met de parel van Johannes Vermeer (±1665). Jammer dat ze haar lippen op elkaar houdt, maar voor de rest is de gelijkenis frappant. Die ogen. Die uitdrukking. Die lichtinval. Die hoofdbedekking (‘kopvod’, zou Wilders zeggen).
Zou de Commissie die zich met de selectie bezighoudt allerhande musea zijn afgestruind om kunstproducties te misbruiken voor hun reclamecampagne? Die is om diverse redenen toch al zo hypocriet als wat:

  • De overheden die tot dergelijke waarschuwingsafbeeldingen hebben besloten, laten geen kans onbenut het profijt van de tabaksaccijns ervan te genieten in plaats van dodelijke consumptieartikelen gewoonweg te verbieden.
  • De tabaksfabrikanten kiezen eieren voor hun geld: dit soort afbeeldingen hebben commerciële aantrekkingskracht, zoals we die kennen van ramptoerisme. Ook voor hen geldt: een plaatje verkoopt beter dan een praatje.
  • In weerwil van wat de Europese Commissie en diverse gezondheidsraden bepleiten, lijkt het erop dat fabrikanten van filtersigaretten en filterhulzen doorgaan met het omzeilen van testresultaten door minuscule gaatjes in de filters te prikken, waardoor de opgegeven testwaarden van teer/nicotine gunstiger uitpakken dan in werkelijkheid het geval is. Net als wat Volkswagen en vele andere automakers doen: sjoemelen met de tests.

Vroeger spaarden we postzegels, sigarenbandjes, kroondoppen, munten, en in Frankrijk nu nog steeds champagnecapsules.
Intussen, bij het zien van zo veel tabaksplaatjes kan ik maar één ding adviseren: Spaar Ze Allemaal!