Het stormt

Het is pronken met andermans veren, ik beken het deemoedig, maar dat schijnt er door de bomen van het trial-by-mediabos ook bij te horen.
Onderstaande passende tekst
-u heeft hem niet van mij, hoor!-
wil ik u desondanks niet onthouden.
Wellicht kan ook Dhr. Th.B. er zich zijn latinistische gevoeg mee doen. En strooit hij dan nog wat onzin in angul’aliquo.

Flat tempestas per arbores,
quoque domi ventus flat.
Veniatne Vir Sanctus, cum
tempus tam malum putat ?  (bis)

Equo vehitur per noctem
obscuram celeriter.
Si nosset, ut exspectemus
veniret velociter.  (bis)

En quis pulsat ibi ?  En quis pulsat ibi ?
En quis pulsat nostram ianuam ?
Barbarus est certe, qui erravit certe.
Nomen eius modo perquiram.

O Nicolae, O Nicolae, nos visita hoc vespero,
et fer nobis dulcia, in angul’aliquo.
_____________________________________

Hoor de wind waait door de bomen,
hier in huis zelfs waait de wind.
Zou de goede Sint wel komen
nu hij ’t weer zo lelijk vindt ?  (bis)

Ja, hij rijdt door donk’re nachten
op zijn paardje o zo snel.
Als hij wist hoe zeer wij wachten,
ja gewis dan kwam hij wel.  (bis)

Hoor wie klopt daar kind’ren ? Hoor wie klopt daar kind’ren ?
Hoor wie klopt daar zachtjes tegen ’t raam ?
’t Is een vreemd’ling zeker, die verdwaald is zeker.
‘k Zal eens even vragen naar zijn naam.

Sint Nicolaas, Sint Nicolaas, breng ons vanavond een bezoek
en strooi dan wat lekkers in een of and’re hoek.

U Liutaiu

In DAG 7 van de Corsicareeks had ik het even over de typisch Corsicaanse muziek, zonder er toen al te diep op in te gaan. Omdat ik sindsdien verder ben gaan spitten, graven en onderzoeken, is het nu zover dat ik één specifiek instrumentaal nummer apart wat utgebreider onder de loep kan nemen: U Liutaiu di Pigna van componist Ange Lanzalavi.

Wie echt is geïnteresseerd in (de anthologie van de) Corsicaanse muziek kan zijn ogen en oren de kost geven bij aanschaf van de dubbel-CD uit 2011 Canti & Musica, uitgegeven door Radio France/Ocora nr. C 560234/560235. Op internet volop te koop voor ± € 24,00 + verzendkosten. Welke nummers er zijn te beluisteren, kun je zien op bovenstaande foto van de CD-box. Bovendien zit er in die box een uitgebreid boekwerkje met algemene artikelen en beschrijvingen van elk der nummers, en dat nog wel in vlot leesbaar Frans, Corsicaans en Engels. Warm aanbevolen dus.

Tot zover het reclameblokje.

Les Gorges de Spelunca

Bij het maken van een film over die achtdaagse Corsicareis had ik me voorgenomen om elke dag te voorzien van een passend stuk Corsicaanse instrumentale muziek, en omdat ik tevoren al wel zo ongeveer wist welke tripjes we ons hadden voorgenomen, kon ik ook al vooraf bij de sfeer van die dag passende muziek selecteren.
Voor de naar verwachting meest imposante dagtrip, die langs de Gorges de Spelunca voerde, koos ik het nummer dat mij het allermeeste aansprak: U Liutaiu di Pigna. Voor het reisverslag van die dag klik je maar even op DAG 5. De muziek zelf kan ik hier niet bijleveren, niet alleen om auteursrechtelijke redenen, maar ook omdat het wav-bestand van 3½ minuut zo’n 35 Mb in beslag neemt, wat hier niet als bijlage kan. Gelukkig kun je het in dezelfde versie en in uitstekende kwaliteit zelf gratis downloaden. Scroll op die site even naar beneden naar nummer 12 en je vindt het.

Als je eenmaal minstens driemaal naar het nummer hebt geluisterd, kun je hier verder lezen.

Hoe vaker ik het nummer beluisterde, hoe meer het mij ging boeien en verbazen.
Ik noem maar wat:

– Waarom verwijst de titel naar een luitenmaker (liutaiu), terwijl het nummer wordt gepeeld op een mandoline, cetera en gitaar?

– Hoe kan het dat dit nummer is geschreven in mineur, terwijl het helemaal niet triest of melancholiek klinkt?

– Zelfs een vluchtige analyse van de structuur van het nummer maakt evident dat die overeenkomt met de structuur van zo vele volks- en kinderliedjes van Engeland tot Italië, van Finland tot Portugal; het is een structuur van aandoenlijke simpelheid; het is de structuur van vier, vaak lange (tekst-)regels waarbij regel 1 het thema is, regel 2 een herhaling van regel 1, regel 3 een overgangsregel en regel 4 weer gelijk aan regel 1 met hooguit een ander einde. Je zit dan in de categorie van Er zaten zeven kikkertjes, die het in Nederland ook al sinds 1843 uithouden. Ik neem aan dat nog steeds elke Nederlander het lied kent en kan meezingen; zo niet, grabbel maar op internet en je hoort er tal van uitvoeringen van, is het niet door de Leidse Kikkertjes, dan wel door VARA’s Kikkejtjes vooj Kikkejtjes.

– U Liutaiu bestaat in feite uit twee coupletten, maar het ritme van couplet 2 gaat opeens in gestrekte draf. Hoe zit het met de maatsoort in beide coupletten? Aanvankelijk dacht ik dat het eerste couplet was genoteerd in een vierkwartsmaat, 4/4 dus, en het tweede ook in 4/4, maar dan met de melodie in triolen; zo niet, dan leek mij dat er een maatwisseling optrad van 4/4 naar 12/8. Ik kwam er niet uit.

Corsicanen zijn au fond aardige mensen. Ik schreef dus het Centre National de Création Musicale Voce in Pigna aan, waar de dubbel-CD ook was opgenomen, met de vraag of zij mij met de componist/uitvoerder van het muziekstuk in contact konden brengen met al mijn vragen.
En zo geschiedde.
Na niet al te lange tijd meldde Ange Lanzalavi zich per e-mail.
Intussen zijn er zo veel mails over en weer gegaan, dat ik de meeste vragen nu wel beantwoord heb gekregen.

– Net als bij een boekbespreking eerst even de titelverklaring.
In Pigna heeft Ugo Casalonga een goed geoutilleerd atelier waar hij onder meer luiten fabriceert. Een luitmaker heet in het Corsicaans een liutaiu. Vandaar.
Dat atelier is te bezichtigen op een korte film die door France-3 is uitgezonden en die je HIER kunt zien. Klik alles waar Facebook je voor wil strikken weg (en verwijder achteraf de betreffende cookies). Je kunt die reportage van dik 3½ minuut dan verder schadevrij bekijken.
Aan Casalonga vroeg Lanzalavi, zelf een erkende grootheid in de wereld van mandolinespelers, of hij voor hem een heel speciale mandoline zou kunnen bouwen. En zo geschiedde.
Lanzalavi was zo ingenomen met het instrument, dat hij als dank, een soort hommage, een muziekstuk voor hem componeerde: U Liutaiu di Pigna, De Luitenmaker uit Pigna.

In Lanzalavi’s eigen woorden: “A pigna, il y a un luthier qui fabrique surtout des instruments anciens (cetera corse, flute corse etc…). Un jour je lui ai demandé s’il pouvait me faire une mandoline suivant un modèle que j’avais imaginé moi-même. Il m’a répondu, je n’en ai jamais fait, mais je peux essayer. Au bout de quelques mois, mon instrument était fini, et c’est une belle mandoline avec un son extraordinaire. J’ai donc décidé de lui dédier un morceau que j’ai intitulé LE LUTHIER  DE PIGNA, en corse U LIUTAIU DI PIGNA“.

– Een tweede vraag van mij betrof de maatsoort en de eventuele maatwisseling tussen de coupletten. Daarvoor had ik het liefste zicht op de partituur, als die er al was. Na een vooralsnog vergeefse poging die online bij de uitgever te bestellen en ik Lanzalavi meedeelde dat me dat zo niet lukte, bood hij me aan de betreffende partituur toe te sturen.
En zo geschiedde.
Voor mij is het jammer dat alleen de melodie in muzieknoten is genoteerd en dat voor de rest alleen de tablatuur wordt gegeven; ik bespeel zelf geen snaar- of tokkelinstrumenten, maar voor de uitvoerders schijnt dit makkelijker te zijn, ook om erop te improviseren. Van die betrekkelijke vrijheid maken de cetera en gitaar optimaal gebruik om van een simpele melodie, vervat in een simpele structuur, een adembenemend mooie uitvoering ten gehore te brengen.
Wel werd mijn grote vraag beantwoord: het eerste couplet heeft hij genoteerd in tweekwartsmaat, 2/4 dus, en het tweede couplet in 6/8. Dat komt min of meer overeen met de tweede optie die ik vooraf had geopperd.

Aan de andere vragen zijn we nog niet toegekomen, maar de gegevens die Ange Lanzalavi (nu 80 jaar) mij uiterst snel en welwillend heeft verstrekt leverden mij genoeg stof op om hem en zijn geweldige compositie den volke kond te doen.