Reeletwee

Hulde aan de EO die, bij monde van de Rail Away-regisseur/producent een lang en informatief antwoord stuurde op mijn artikel Reelewee van 13 augustus. Niet alleen omdat het correct en fatsoenlijk was, dat antwoord, en dat je blijkbaar serieus wordt genomen, maar vooral omdat het een forse bijdrage levert aan wat ik een voornaam doel van deze weblog vind: bij een breed scla aan besproken onderwerpen komen tot verantwoorde inhoudelijke diepgang waar ieder naar eigen keuze van kan profiteren en aan kan deelnemen. Daarom plaats ik die reactie van Van Ommen hier integraal en ongewijzigd. Het Corsicaanse routebord is ditmaal de enige afbeelding. Die past ook wel bij het besproken onderwerp, want je kunt er minstens twee kanten mee op.
Een al even informatief interview met regisseur Gerben van Ommen uit 2016 staat op de site van de NVBS.

Geachte mijnheer Loonen, 
Vorige week ontving ik via ons Klanten Contact Centrum uw email.
Uiteraard heb ik nagevraagd hoe het zit met uw reactie in augustus. Bij navraag was deze niet in ons systeem te vinden helaas. 
Dus van uw eerdere reactie waren wij niet op de hoogte. Hoe dat kan, weet ik niet, maar als het onze fout is: excuses daarvoor. 

Uw vraag ging om het wederhoor toepassen op uw artikel, daarom heb ik uw verhaal gelezen. En daar is veel over te zeggen en duidelijk te maken, wat ik hieronder wil doen. Gelijk wil ik dan even zeggen dat dit geen poging is om uw verhaal te corrigeren of excuses te zoeken, helemaal niet. Maar het is wel even goed om even puntsgewijs zaken toe te lichten waarom we iets doen in Rail Away. Dan kunt u daarna zelf uw eigen oordeel vormen. Dank dat u onze mening vraagt over uw verhaal. Dat doet ook niet iedereen.
Leuk dat u met genoegen naar onze uitzendingen kijkt!

Allereerst filmen we tot op heden vrijwel altijd met onze grote camera en cameraman in de bestuurderscabine. Dus geen dashcam. De camera zwenkt soms zodat we ook de bestuurder filmen en de meters. Tot op heden zeg ik, want in deze corona-tijd mogen we dit jaar voor het eerst niet meer bij de bestuurder zitten. Dat vangen we op met een kleine camera op de voorruit, wat ook niet altijd mag. Maar die beelden zijn nog niet uitgezonden. 
En ja we krijgen hulp van de plaatselijke VVV, maar niet om hun verhaal te vertellen, maar om ons de weg te wijzen naar de door ons gewenst filmlocaties. En natuurlijk vragen we altijd wat de mooiste te filmen dingen in hun stad zijn. Dat scheelt tijd met zoeken, want zoveel tijd hebben we niet om te filmen. Maar wij van Rail Away bepalen wat we filmen en wat we uitzenden. En alle teksten worden door ons geschreven en door onze stem ingesproken. Hoogstens checken we de feiten nog even zodat die correct zijn.

Wat betreft Wikipedia is dit een pagina die niet door ons is geschreven of goedgekeurd, dus daar moet u het doen met de mening van een overigens zeer betrokken kijker.

En dan wordt het wat serieuzer, als u over “fors storende bezwaren” schrijft. En ook nog dat de EO zich daar maar deels tegen kan verweren. Wellicht hebt u een vooruitziende blik, want we hadden immers nog geen reactie gegeven (-:
Op de uitzending in Corsica kan ik helaas niet in detail ingaan, omdat de collega’s die deze maakten reeds met pensioen zijn en ik de details niet ken. Maar wellicht dat een aantal opmerkingen in algemene zin ook hier zaken verklaren. U voelt zich gefopt, maar in algemene zin kan ik schrijven dat wij -en ik denk ook in het verleden- altijd een ROUTE volgen en nooit één TREIN. Om mensen niet op het verkeerde been te zetten, noemen we dat ook wel in onze voice-over teksten. De door u genoemde “beloofde rit” is dan ook altijd een “beloofde route”, die we ook op een kaartje aangeven.
Bij de zin over het traject staat “als dat dan nog wel klopt”… Dat is tegen het zere been, want zover ik kan nagaan zijn er tenminste vanaf 2005 nooit onjuistheden in de trajecten getoond wat beelden en volgorde betreft. Daar zijn we heel alert op en kost uren beelden bekijken. Uiteraard kan ik dat niet helemaal uitsluiten, omdat bij gelijk uitziende beelden een foutje gemaakt kan zijn.

Dan de verschillende treinen. Dat is niet te wijten aan “gebrekkige montage” zoals u schrijft. Zoals al gezegd volgen we een route en niet een trein. Als programmamaker zijn we blij als de treinen dezelfde kleur hebben, dat is voor onze montage een stuk overzichtelijker. Maar op sommige mooie trajecten rijden maar drie treinen per dag, soms zelfs maar één zoals recent in Zweden. Het meest ideale is elk uur een trein. Dan kunnen we een passerende trein filmen, alles weer inpakken in de auto, verderop rijden en een mooie locatie zoeken en dan de volgende trein filmen. Op die manier (tussen 9 en 5) filmen we maximaal 8 treinen op een dag. Dat is dan 8 x circa 20-40 seconden. En omdat we minimaal 20 van dat soort beelden per aflevering nodig hebben, zijn we daar drie dagen mee bezig. Daarnaast zijn er nog dagen voor omgevingsbeelden, beelden met de drone of vanuit de helikopter, en beelden van gebouwen die we bezoeken. Dagen met elke keer ander weer, en andere treinen. Willen wij niet graag steeds dezelfde trein filmen? Ja natuurlijk, maar dat kan betekenen dat we dan 3x zo lang op reis moeten, en dat is onhaalbaar. Probeert u zich eens voor te stellen dat u een passerende trein filmt, die is daarna weg en (meestal…) niet meer in te halen. Dat is niet eens een optie. Laat staan dat je dezelfde trein vanaf de kant, vanuit de lucht en vanuit de trein zou kunnen filmen. Dan moet je met 3 ploegen tegelijk werken. In speelfilms doen ze dat wel, maar dan heb je het over totaal andere budgetten.
De woorden “onvoorziene omstandigheden, budgetten en klunzigheid” gaan niet op. Er zijn altijd onvoorziene omstandigheden, elke reis. Daar houden we rekening mee, en proberen we mee te dealen. Maar die zijn geen excuus voor een slechte montage. Budget heb ik al uitgelegd en klunzigheid kan ik niet zoveel mee.

Even tussendoor: dit is geen klaagzang, maar een uitleg over de werkwijze. Het team van Rail Away is zeer enthousiast over het programma en maakt binnen de beschikbare tijd en het budget een aflevering van 25 minuten. En van harte!

Dan de herhalingen. Ja, omdat het programma zo tijdloos is, zet de netmanager ze graag in bij bv. dag-tv. Op dit moment worden er dagelijks van 1 juli tot eind december afleveringen om 16:30 uitgezonden op NPO 2. En omdat het programma zo populair is, scoren ook deze zoveelste herhalingen weer goed. Is dat een keus van de armoe? Wel als ze ten koste gaan van nieuwe afleveringen, maar dat is niet het geval. Elk jaar komen er 5-10 nieuwe afleveringen op de buis, en daar heeft ons kleine team de handen vol aan. Met veel plezier overigens, maar dat wist u al.

Dan de muziek. Tsja, smaken verschillen. Streekmuziek is geen optie, want voor elke seconde moet betaald worden. Eigen muziek is dan ook al snel voordeliger, zeker omdat het programma vaak herhaald wordt en verkocht aan het buitenland. De laatste jaren -en dus de nieuwste afleveringen- zijn we wel extra alert op het feit dat de treingeluiden belangrijker zijn dan de muziek, dus die staat daar zachter. En dat een treinreis aan zijn eigen audio genoeg heeft vinden wij niet. Een tv-programma is een geheel, waarbij de muziek een belangrijke rol speelt in sfeer. Niet zelden wordt Rail Away genoemd als het voorbeeld van slow-tv en een relax-moment, dat komt mede door de muziek. Maar, zoals gezegd, over smaak valt niet te twisten.
U kunt trouwens de Teletekst ondertiteling ook aanzetten (pagina 888) en het geluid uit, dan krijgt u wel alle info mee. Dit alvast als voorzet voor uw oplossingen.

Dan de teksten. Inderdaad schrijven wij die als makers, voor Bob, onze stem. Taalfouten mag u ons aanrekenen, al zijn we ook daar alert op door teksten te laten checken. Ik spreek daarbij steeds overigens over de periode na 2010, waar de huidige makers voor verantwoordelijk zijn. De kritische noot ontbeert. Jazeker, heel bewust. Wij zijn geen actualiteitenrubriek die voor- en tegenstanders aan het woord moet laten. Rail Away laat een mooi landschap en een trein zien. Er is al genoeg ellende op tv, en ik mag hopen dat niet elk programma een afgewogen voor- en nadelen-overzicht geeft. Dat zou uiterst saai zijn.
Dat onze stem niet meevoelt met de beelden, daar zijn de meningen over verdeeld. Feit is wel dat de stem niet op reis is geweest en het alleen met teksten en beelden moet doen. Dat is jammer, maar is niet anders.

Wel fijn dat u afsluit met: “en toch vind ik het en prachtig programma”.

Sluit ik af met een gedachte die ik vaak gebruik als ik iets over het programma vertel.
“Misschien is wel 90 procent van wat er in de wereld te zien is mooi en maar 10 procent slecht. En wat zie je elke avond op tv? Juist: die 10 procent wat niet goed gaat. Laten wij ons bij Rail Away dan maar focussen op wat wel mooi is. Want er is zoveel moois te zien in de wereld.”

Met vriendelijke groet, 
Gerben van Ommen 
Producer/regisseur Rail Away TV