Uitsluitend

Waar onderwijs al niet goed voor is. Medio jaren-’90 zat er in een van mijn groepen studenten MO-Nederlands in Nijmegen een student die mij onlangs, 25 jaar later dus, bestookte met een prangende kwestie. Omdat zijn vakgebied (hij werkt al geruime tijd bij de SWOV) en mijn vakgebied Nederlands elkaar raken op het gebied van verkeersborden, moest ik me, beetje verrast, verdiepen in een taalprobleem dat ik niet eerder onder de loupe had gehad.

Zijn vraag luidde: “We zien om ons heen vaak opschriften met het woord ‘uitsluitend’ erin: Toegang uitsluitend voor mannen, Uitsluitend bestemmingsverkeer, etc. Hiermee wordt bedoeld dat alleen mannen of bestemmingsverkeer toegang hebben. Dit terwijl je ook zou kunnen stellen dat mannen en bestemmingsverkeer juist worden uitgesloten van toegang. Waarom dan toch die ogenschijnlijk tegenovergestelde betekenis?

In bovenstaande afbeelding gaat het dus om uitsluitend elektrische auto’s die mogen aansluiten. Je zou het ook kunnen interpreteren dat elektrische auto’s worden uitgesloten, maar dat sluit niet aan bij de werkelijkheid. Er is dus een taalkundig, verkeerskundig en hoe dan ook communicatief interpretatieprobleem.
Allereerst de strikt taalkundige benadering: Volgens het WNT betekent “uitsluitend“: “Alleen, enkel, slechts” met de opmerking dat het bijwoord als zodanig al sinds 1872 ook in Van Dale staat vermeld. De huidige vermelding van vandale.nl omschrijft het bijwoord als “alleen maar“. Daaraan is dus niet zo veel veranderd. Niettemin zou een attente lezer, met het werkwoord uitsluiten in het achterhoofd, kunnen denken dat elektrische auto’s worden uitgesloten, maar ik neem toch niet aan dat Nederlandse camperbezitters hun kans schoon zien hun voertuig aan te sluiten om de koelkast en de boiler even bij te laden.
Over Britse en Duitse camperbezitters zwijg ik maar. Zij zouden denken dat er “exclusive” staat, terwijl “only” wordt bedoeld.
Oosterburen zien er wellicht “ausgenommen” in in plaats van het hier correcte “ausschließlich“, waarmee zij met hetzelfde probleem als in het Nederlands zitten opgezadeld.
Ook over Belgen kan ik maar beter zwijgen, want die worden van huis uit al alle kanten opgestuurd en Horendol.

Kort samengevat staat er dus op het bovenste bord dat alle voertuigen zijn uitgesloten, behalve/behoudens elektrische auto’s.
Waarom staat dat er dan niet? Waarom staat er niet “Alleen elektrische auto’s“?
We kennen toch ook “Slegs vir blankes“? Dat is tenminste duidelijke taal.

Bron: kronkelpaden.nl

Wetten en regelingen met betrekking tot verkeersborden in Nederland staan beschreven in de Uitvoeringsvoorschriften BABW inzake verkeerstekens.
Daarin lezen we onder meer:
Hoofdstuk III (Onderborden), § 2 onderdeel b: “Om een beperking van de werkingssfeer aan te geven wordt het woord ’uitgezonderd’ gebruikt“; § 2 onderdeel c. voegt daaraan toe: “Indien het beoogde verkeersgedrag niet kan worden aangegeven overeenkomstig de in de onderdelen a en b aangegeven wijze, worden teksten of tekens, al dan niet in combinatie met symbolen, gebruikt, waarmee het beoogde verkeersgedrag wordt aangegeven“.

Daarbij horen ook nog twee bijlagen. In Bijlage 1 staan alle in Nederland vookomende, althans toegelaten verkeersborden. Iedere verkeersdeelnemer wordt geacht ze allemaal te kennen.
Het is precies dat genoemde onderdeel c. dat de zaak zo mistig maakt: er moet dus ‘uitgezonderd‘ staan, maar het hoeft niet van het staatshoofd. En de taaldiversiteit wordt nog voor de hand liggender, want, zoals mijn ex-student toelichtte: “De plaatsing van de borden zelf is een verantwoordelijkheid van de wegbeheerder (rijk, provincie of gemeente). De productie en levering van de borden mag door commerciële partijen gebeuren, mits ze borden leveren die aan de wettelijke voorschriften voldoen (tot voor kort was de ANWB hofleverancier)“. Dus de marktwerking en deze of gene wethouder of ambtenaar kan zorgen voor ‘uitsluitend, alleen, geldt (niet) voor, uitgesloten, geen‘ of bedenk zelf nog maar een passend woord. Een helder icoontje kan ook nog wel.
Fraai is het allemaal niet, en dat is het in Frankrijk ook niet; dat geldt dus ook voor België. Maar daar vind je wel keurig ‘Uitgezonderd‘ staan, met de correcte Franse pendant ‘Excepté‘, op een groot deel van de Franse en Belgische onderborden gespeld als ‘EXCEPTE‘, dus zonder accent aigu op de laatste e. Maar dat hoeft ook niet, zeggen ze dan.

Voor het goede begrip moeten we in deze discussie twee soorten borden onderscheiden: de verbodsborden en de aanwijzingsborden. Hier op de allerbovenste afbeelding staat een aanwijzingsbord met een onderbord dat een beperking van het bereik aangeeft, namelijk: deze aanwijzing is uitsluitend/alleen bestemd voor elektrische auto’s. Die mogen dus wel, andere verkeersdeelnemers mogen niet aan de stroom.
Zou echter die tekst staan op een onderbord onder een verbodsbord, dan kreeg je de idiote situatie dat inrijden uitsluitend is verboden voor elektrische auto’s, maar dat alle andere verkeersdeelnemers gewoon mogen inrijden. Precies het tegenovergestelde dus, want nu mogen die E-auto’s opeens iets niet, namelijk inrijden, terwijl ze hierboven het alleenrecht hadden om iets wèl te mogen, namelijk stekkeren.
Gelukkig ben ik dat bord, of iets soortgelijks, nog nooit tegengekomen, maar wie weet, stuurt iemand me nog wel een voorbeeld van een dergelijke kromme productie.

Wat mij nog het meeste frappeert, is dat het per saldo helemaal niks uitmaakt. De ervaring leert immers dat de doorsnee verkeersdeelnemer die Nederlands beheerst heus wel snapt wat het bord beoogt te verbieden, te beperken of aan te wijzen.
Feit blijft echter dat het er bij mij niet in wil dat onze Wetgever er wel in slaagt de borden van uniforme vorm, maat en kleuren te voorzien, maar zich over de eventueel bijbehorende onderborden niet zo druk maakt. Dat maakt de taalmens in mij niet blij.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.