Apetrots of kiplekker?

Beetje dom van mij. Of toch niet. Hoe kon ik paasbest nou vergeten?
Natuurlijk had ik te rade moeten gaan bij mijn oud-docent aan de UvA Hugo Brandt Corstius, alias Piet Grijs, alias Battus en zijn boek Opperlans!, voordat ik begon aan mijn queeste Apetrots en keileuk, naar versterkende voorvoegsels van bijvoeglijke naamwoorden.
Anderzijds: doordat ik erover begon, kwamen er wel mooi 90 reacties op, waarbij het achteraf opvallend is dat niemand ermee op de proppen kwam dat ik oud nieuws aan het vertellen was, althans het wiel opnieuw uitvond.

Ik ontdekte zijn lijst op de pagina’s KL en KM (zijn boek heeft geen paginanummers) en zag in een oogopslag dat die lijst ongeveer even lang is als de ‘mijne’, en dat het overgrote deel van zijn en mijn woorden identiek is. Dat wijst erop dat Battus en ik in hetzelfde taalregister aan het neuzen zijn geweest.
Aan de twee hoofdvoorwaarden voldoen beide lijsten:

– Het gaat om versterkende voorvoegsels in de geest van “helemaal; heel erg“.
– Het gaat om bijvoeglijke naamwoorden of bijwoorden (Battus spreekt van “bijvoeglijke (naam)-woorden”, maar ik neem voetstoots aan dat hij daarmee ook bijwoorden insluit.

Toch is het dan vreemd dat er in de lijst van Battus nog zo veel woorden staan die ten onrechte in mijn lijst ontbreken (41) naast nog eens 16 die ik niet wil opnemen, en, omgekeerd, dat hij zo veel woorden niet heeft opgenomen die in mijn lijst weer wel voorkomen; dat zijn er 57.
Een verklaring kan worden gezocht in het tijdverschil van rond de 20 jaar, maar zo snel verandert onze taal toch ook niet echt. Het verschil zit hem volgens mij grotendeels in de slordigheid, het niet lang genoeg gezocht en gevonden hebben. Dat geldt zowel voor hem als voor mij. Ook Hugo BC was slordig, hetgeen al blijkt uit zijn lijst op bladzij KL waar de woorden in principe in alfabetische volgorde zouden moeten staan, waarbij hij overigens de ij achter de x plaatst, terwijl ik de ij achter de h plaats – dit terzijde, maar op nogal wat plaatsen is die alfabetisering niet in orde. Typisch HBC, die nonchalante slordigheid. Ook geeft hij voorbeelden van voorvoegsels die hij niet in de lijst zelf heeft opgenomen, en omgekeerd.
Een andere verklaring is het filter dat hij en ik hebben gehanteerd om een woord juist wel of juist niet op te nemen. Ik loop de lijst met verschillen even langs.

Om maar te beginnen met de 41 HBC-voorvoegsels die ik zelf nog niet had opgenomen, maar dat wel had moeten doen; dat wordt dus een grote aanvulling van de lijst tot nu toe. Het betreft:

berstens- (als variant van barstens-)
been-(droog)
blak-(stil) (als variant op bladstil)
boom- (hij geeft geen voorbeeld, maar boomlang hoort er wel bij)
borende-(vol; variant op boordevol)(staat niet eens in zijn lijst, maar hij geeft wel het voorbeeld)
dik-(verdiend)
druip-(nat)
duif-(grijs; “zo grijs als een duif”)
duimen-(dik)
extreem-(rechts
; vroeger kwam extreemlinks ook voor)
hemels-(mooi)
kanon-(doof)
kanonnen(zat)
kikker-(groen)
koek-(warm
; al ken ik dat woord niet)
kwartel-(doof)
lammer-(zacht)
levens-(echt)
mollen-(vellig)
mes-(scherp)
naald-(scherp)
nok-(vol)
paarden-(slecht
of zat)
paas-(best)
paddenmoeder-(naakt)
papier-(dun)
pauw-(mooi)
pier-(naakt)
proppens-(vol
; variant op prop-)
puik-(best)
ras-(echt)
raven-(zwart)
spriet-(mager)
stampens-(vol
; variant op stamp-)
starnakel-(zat of gek)
stier-(vervelend)
tintel-(fris)
tjop-(vol
; variant op tjok-)
torre-(zat)
vlinder-(licht)
wild-(vreemd)

Dan de 16 HBC-voorvoegsels die ik niet opneem, tenzij iemand mij weet te overtuigen:
bagger- : ik ken geen bijv.naamwoord of bijwoord met bagger-. Ik hoop toch niet dat HBC doelt op baggerlui; dat zou een zeer vermakelijke misser zijn.
bok- : hij vermeldt bokbenig; dat komt ook voor in Van Dale, maar betekent niet: “heel erg benig“, maar slaat op het voorbeen van een paard dat niet in de juiste stand staat.
kladder- : daarvan kan ik geen voorbeeld vinden en HBC geeft het ook niet.
loop- : ik ken geen bijvoeglijk naamwoord of bijwoord met loop-. HBC geeft het ook niet. Aan loopduur wil ik niet denken.
moederziel- : ken ik niet als voorvoegsel; volgens mij schrijf je moederziel alleen steeds als twee woorden.
nacht- : daarvan kan ik geen voorbeeld vinden en HBC geeft het ook niet.
nood- : HBC geeft geen voorbeeld; mocht hij aan nooddruftig denken, dan zie ik er niet de versterkende vorm van druftig in, want dat woord komt mij onbekend voor; ook Van Dale en het WNT vermelden het niet. Ook helpt het me niet als ik nood niet lees in de betekenis “SOS“, maar als “dat wat je nodig hebt; wat je node mist“.
pak- : mij onbekend als versterkend voorvoegsel; in de war met pakgoed?
parel- : als in parelgrijs heeft niet de betekenis “heel erg“, maar duidt een soort grijs aan; een specificatie dus.
puur- : is mij onbekend; HBC geeft er ook geen voorbeeld bij.
ree- : als in reebruin heeft niet de betekenis “heel erg“, maar duidt een soort bruin aan, wederom dus een specificatie.
reiger- : is mij onbekend; HBC geeft er ook geen voorbeeld bij.
rot- : idem.
stinkend- : idem.
ui- : HBC noemt uivol, maar dat woord is mij onbekend.
zwaan- : is mij onbekend; HBC geeft er ook geen voorbeeld bij.

APETROTS (mijn lijst) KIPLEKKER (uit Opperlans!)
211 214
1.        aalglad 1. aal
2.        aardedonker 2. aarde
3.        aartslui 3. aarts
4.        almachtig *) 4. al
5.        apetrots 5. ape
6.        appelweek
7.        asgrauw 6. as
7. bagger
8.        barstensvol 8. barstens
9.        beeldschoon 9. beeld
10. been
10.      bekaf
11.      beresterk 11. bere
12. berstens
12.      bikkelhard 13. bikkel
13.      bitterkoud 14. bitter
14.      bladstil 15. blad
15.      blafheet
16. blak
16.      bliksemsnel 17. bliksem
17.      bloedserieus 18. bloed
18.      blokkoud
19. bok
19.      bom(metje)vol
20. boom
20.      boordevol 21. boorde
21.      boterzacht 22. boter
22.      brandschoon 23. brand
23.      bremzout 24. brem
24.      brilfokkingjant **)
25.      broodnodig 25. brood
26.      dagenlang
27.      dieptriest 26. diep
27. dik
28.      doldriest 28. dol
29.      donszacht
30.      doodsbang 29. doods
31.      doodziek 30. dood
32.      doornat
33.      drijfnat 31. drijf
32. druip
33. duif
34. duimen
34.      eeuwenlang
35.      eivol 35. ei
36.      ellenlang 36. ellen
37. extreem
37.      ezelsdom 38. ezels
38.      felbegeerd 39. fel
39.      fliederdun
40.      flinterdun 40. flinter
41.      fluweelzacht 41. fluweel
42.      foeilelijk 42. foei
43.      fonkelnieuw 43. fonkel
44.      gifgroen
45.      gigagroot
46.      gitzwart 44. git
47.      glashelder 45. glas
48.      gloednieuw 46. gloed
49.      gloeiendheet 47. gloeiend
50.      godsonmogelijk 48. gods
51.      gortdroog 49. gort
52.      goudeerlijk 50. goud
53.      graatmager
54.      grootmoedig
55.      haarfijn 51. haar
56.      hagelblank 52. hagel
57.      helverlicht 53. hel
58.      hemelhoog 54. hemel
55. hemels
59.      hondsmoe 56. honds
60.      honingzoet 57. honing
61.      hoogbejaard 58. hoog
62.      hoogstwaarschijnlijk
63.      hoorndol 59. hoorn
64.      huize(n)hoog 60. huizen
65.      hyperintelligent 61. hyper
66.      ijskoud 62. ijs
67.      ijzersterk
68.      inktzwart 63. inkt
69.      intriest 64. in
70.      kaarsrecht 65. kaars
71.      kakelvers 66. kakel
67. kanon(nen)
72.      katjelam
73.      keileuk 68. kei
74.      kerngezond 69. kern
75.      kersvers 70. kers
76.      kiezelhard
71. kikker
77.      kipfit 72. kip
78.      klaarwakker 73. klaar
74. kladder
79.      kleddernat
80.      klemvast
81.      kletsnat 75. klets
82.      klinkklaar 76. klink
83.      knakeduur
84.      knalrood 77. knal
85.      knaphandig
86.      kneite(r)hard
87.      knettergek 78. knetter
88.      knoepduur
89.      knoerthard 79. knoert
90.      knotsgek 80. knots
81. koek
91.      koekerond
92.      kogelrond 82. kogel
93.      kokendheet
94.      kotsmisselijk 83. kots
95.      kraakhelder 84. kraak
96.      krijtwit
97.      kristalhelder
98.      kurkdroog
85. kwartel
99.      ladderzat 86. ladder
87. lammer
100.   lelieblank 88. lelie
101.   lentefris
102.   leplazarus
89. levens
103.   lijkbleek 90. lijk
104.   lijnrecht 91. lijn
105.   loeihard 92. loei
106.   loepzuiver
107.   loodzwaar 93. lood
94. loop
108.   megagroot
109.   melkwit 95. melk
96. mes
110.   metershoog
111.   mierzoet 97. mier
112.   mijlenver
113.   moddervet 98. modder
99. moederziel
100. mollen
114.   mokerhard
115.   morsdood 101. mors
116.   mud(je)vol 102. mud
117.   muisstil 103. muis
118.   muurvast 104. muur
105. naald
106. nacht
119.   nagelvast 107. nagel
108. nok
109. nood
120.   oersaai 110. oer
121.   okselfris
122.   oliedom 111. olie
123.   oppermachtig 112. opper
124.   ovenvers
125.   overheerlijk 113. over
114. paarden
115. paas
116. paddenmoeder
117. pak
126.   panklaar ***)
118. papier
119. parel
120. pauw
121. pek
127.   peperduur 122. peper
128.   piekfijn 123. piek
129.   piemelnaakt 124. piemel
130.   piepklein 125. piep
126. pier
131.   pijlsnel 127. pijl
128. pijp
132.   pik(ke)donker 129. pik(ke)
133.   pimpelpaars 130. pimpel
134.   pislink 131. pis
132. plank
135.   poedelnaakt 133. poedel
136.   poep(ie)link 134. poep(ie)
137.   poeslief 135. poes
138.   pokkensaai 136. pokke
139.   pompaf 137.
140.   potdicht 138. pot
141.   prinsheerlijk
139. proppens
142.   propvol 140. prop
143.   pufheet
141. puik
144.   puntgaaf 142. punt
143. puur
145.   ragfijn 144. rag
145. ras
146. raven
146.   razendsnel 147. razend
148. ree
149. reiger
147.   retegoed 150. rete
148.   reuzeblij
149.   roetzwart 151. roet
150.   roodgloeiend
151.   roomblank 152. room
153. rot
152.   rotsvast 154. rots
153.   schathemeltjerijk
154.   schatrijk 155. schat
155.   schijtnerveus
156.   smoorverliefd 156. smoor
157.   sneeuwwit 157. sneeuw
158.   snikheet 158. snik
159.   snipverkouden 159. snip
160.   snoeihard
161.   snorziek
162.   snotverkouden 160. snot
163.   spekglad 161. spek
164.   spiegelglad 162. spiegel
165.   spierwit 163. spier
166.   spijkerhard 164. spijker
167.   spiksplinternieuw 165. spiksplinter
168.   spinnijdig 166. spin
169.   splinternieuw 167. splinter
170.   spotgoedkoop 168. spot
169. spriet
171.   springlevend 170. spring
172.   spuugzat 171. spuug
173.   staalblauw
172. stampens
174.   stampvol 173. stamp
175.   stapelgek 174. stapel
175. starnakel
176.   steenrijk 176. steen
177.   stekeblind 177. steke
178.   stervenskoud
178. stier
179.   stijfbevroren
180.   stikgoedkoop 179. stik
180 stinkend
181.   stinkrijk
182.   stokstijf 181. stok
183.   stomverbaasd 182. stom
184.   straalbezopen 183. sreaal
185.   straatarm 184. straat
186.   strakblauw
187.   strontziek 185. stront
186. suiker
188.   supergaaf 187. super
188. tintel
189.   tjokvol 189. tjok
190. tjop
190.   toeterzat 191. toeter
191.   ton(ne)rond 192. ton
192.   topfit 193. top
193.   torenhoog 194. toren
195. torre
196. ui
194.   ultramodern 197. ultra
195.   vederlicht 198. veder
196.   vliegensvlug 199. vliegens
197.   vliesdun 200. vlies
198.   vlijmscherp
201. vlinder
199.   vogelvrij 202. vogel
200.   volvet 203. vol
201.   vuistdik
202.   vuurrood 204. vuur
203.   wagenwijd 205. wagen
204.   watervlug 206. water
205.   wijdverbreid
207. wild
206.   witheet 208. wit
207.   wonderschoon 209. wonder
208.   zeiknat 210. zeik
209.   zielsgelukkig 211. ziels
210.   zijdezacht 212. zijde
211.   zonneklaar 213. zonne
214. zwaan

11 gedachten over “Apetrots of kiplekker?

  1. Nachtzwart bestaat in ieder geval als type verf (bij de GAMMA) en er is ook een Mercedes in die kleur. De vraag is wel of het hier niet eerder een vergelijking is dan een versterking.

  2. Ik vond nog een oude reclameslogan van Prodent tandpasta:
    Voor parelwitte tanden. Dat lijkt me toch wel een versterking. Er stond ook een slogan in het Frans op de tube: fait une parure de vos dents.

  3. Zwaargewicht Roy Meyer: baggervet, beresterk en trots. EK judo Hij heeft een imposant lijf, maar tegenover mannen van ruim 180 kilo en langer dan twee meter lijkt hij klein. (Gelderlander 26-4-2018)

    • Ik ken kindlief niet als een bijv.nw. met een versterkend kind-, zoals bij poeslief. Kindlief komt in de Woordenlijst Ned.Taal alleen maar voor als zelfst.nw. Heb jij een voorbeeld, uit welk dialect dan ook, dat wèl zou voldoen?

Laat een reactie achter aan hans wegman Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.