Patience en dementie


Eigenlijk was het mijn plan om onder de titel
patience een mijner grootste ergernissen van het leven in Frankrijk te ventileren, maar omdat dat niet goed is voor mijn bloeddruk en hartslag bewaar ik dat tot een later tijdstip. Nu dan maar eerst iets over dat andere patience en over dementie.

Het kaartspel patience, ook als solitaire bekend staand, kun je spelen met gewone speelkaarten of digitaal op pc of laptop. Het schijnt een Europese origine te hebben ergens in de 19e eeuw.

Niet geheel ten onrechte wordt het spel in al zijn nuffigheid geassocieerd met ambtenaren of een ander soort bureaumedewerkers die hun diensttijd doden met dit spel.
Iconisch is de patience spelende zwembadmeester uit de befaamde Ohra-STER-spot met de paarse krokodil. Ik ben een fervent tegenstander van STER-reclame, maar dat neemt niet weg dat ik dat filmpje met afstand het beste vind dat er ooit op het scherm is verschenen. Dat zit hem niet in het aangeprezen product, maar in de details, de actoren meisje, moeder, badmeester, de snelheid van de opeenvolging van momenten, de camerapositie, de herkenbare irritante bureaucratie. Zelfs na 15 jaar kent meer dan de helft van alle Nederlanders het begrip “paarse krokodil“.

Het is niet dat ik mij verveel, in genen dele, maar ik speel het spel op de pc met enige regelmaat en dat heeft alles te maken met het begrip dementie.

Er is vrij veel onderzoek gedaan naar de effecten van het spel bij dementiepatiënten. Zij schijnen er zich rustiger, zekerder en prettiger bij te voelen en daarmee is het, net als muziek maken en luisteren, een van de methoden om het welbevinden van deze patiënten te bevorderen.

Veel minder is er echter te vinden over de effecten van een spel als patience/solitaire ter voorkoming van dementie. Websites die ingaan op het preventief bestrijden van dementie blijven hangen in algemeenheden, zoals veel bewegen, verantwoord eten, niet roken of drinken en aan geheugentraining doen. Veel statistiek komt daarbij niet aan bod en dat is niet zo vreemd, want het is vrijwel onmogelijk bij grote groepen mensen te testen of en zo ja wanneer zij gaan dementeren, en hoeveel later dat dan is dan wanneer zij de hele dag op hun stoel blijven zitten roken en drinken, veel vet, zout, suiker en wat al niet tot zich nemen en vooral niet naar muziek luisteren, kranten of boeken lezen, puzzels en spellen proberen, geen vreemde talen zitten te leren en geen sociale contacten onderhouden.
Maar impliciet kan uit de onderzoeksresultaten bij al wel dementerenden iets worden
afgeleid uit wat wellicht nuttig zou zijn ter voorkoming of minstens vertraging
van opkomende dementie.

Zoals gezegd speel ik veel patience omdat ik denk, zonder enige wetenschappelijke
onderbouwing, dat de benodigde vaardigheden een hersenactiviteit stimuleren die
gunstig werkt om dementie wat uit het hoofd te kunnen laten. Ik preciseer dat.

Enerzijds vergt het de vanzelfsprekende vaardigheid dat je de reeks kaarten van aas tot heer vooral in aflopende volgorde moet kennen. Dat is niet zo flauw als het lijkt: probeer het alfabet maar eens van z tot a snel op te zeggen; de meesten lukt dat niet vlekkeloos en snel. En in de klas liet ik leerlingen of studenten wel eens een reeks woorden alfabetisch sorteren vanaf de laatste letter, dus tijger komt voor leeuwmarmot zit daar tussenin en zeehond staat bovenaan. Steevast ontstond er in de groep grote onrust wegens gebleken onvermogen die omgekeerde reeks vlekkeloos te hanteren.

Naast de reeks kaarten moet je dan ook nog voortdurend rood van zwart onderscheiden, wellicht niet het grootste probleem, maar ook overzien welke kaart(reeks) je kunt verplaatsen, en eventueel of je een soort strategie moet toepassen bij het maken van keuzes.

Ik oefen daarbij bovendien twee verschillende vaardigheden. De eerste is dat ik het spel speel in de standaardvariant, dat wil zeggen met drie kaarten per keer omkeren en spelen op tijd. Om een aanvaardbaar puntentotaal te krijgen dien je dus vooral snel te handelen bij het toepassen van bovengenoemde vaardigheden.
Snelheid is dus de primaire sturende factor. Een fout maken of iets over het hoofd zien is op zich nog niet zo erg als het verspelen van seconden door de situatie lang te bekijken.
De andere variant heet bij solitaire Vegas.
Ook drie kaarten per keer, maar de optie tijd uitvinken. Je kunt dan maar
tweemaal de stapel keren en dan stopt het spel. In deze variant komt het erop
aan dat je absoluut geen fouten maakt. Doordat tijd nu geen factor is bij de te
behalen score, kun je alle aandacht schenken aan de precisie en het overzicht.
Nul fouten in plaats van één – altijd lastig.

Vermoedelijk vergen deze twee spelopties een wezenlijk verschillende hersenactiviteit, en beide lijken mij een gunstige invloed te hebben.
Een bijkomend effect is, los van de gekozen variant, dat ik mijn spelsucces kan relateren aan de mate waarin ik geestelijk fit ben, wakker, scherp. Soms merk ik dat ik voortdurend fouten maak of dingen over het hoofd zie. Dan moet ik eerst maar eens wat anders gaan doen om mijn hersens weer op de goede werktemperatuur te krijgen.

Ik ben benieuwd of er anderen zijn die op dit punt enige ervaring of overweging hebben; met name of er hersenmeesters zijn die hierover vanuit een meer wetenschappelijke benadering iets verstandigs kunnen zeggen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.