Bureaucratie

Nederland mag dan wereldwijd koploper zijn in het zetten van telefoontaps, het volhangen van het hele land met bewakingscamera’s en tenenkrommende formulieren en formaliteiten, maar vlak Frankrijk op dit punt ook niet uit. Ik zou er talloze voorbeelden van kunnen geven, maar om webvervuiling te voorkomen, beperkt ik me tot één enkel voorbeeldje dat ik afgelopen week in de brievenbus vond.

Het gaat om de halfjaarlijkse aanslag voor de lokale vuilnisophaaldienst, die elke donderdagochtend tussen 3 en 5 uur ’s nachts de zakken huisvuil plus afwisselend de gele zakken met oud plastic of de blauwe zakken met oud papier van de stoep komt halen. Dat kost geld en om dat te innen is er een speciaal formulier ontworpen.

In principe ben ik geïnteresseerd in het bedrag, de gefactureerde periode en of de aanslag wel voor mij is bestemd. Die gegevens trof ik aan en klopten. Maar daarnaast viel het mij op welk een bureaucratie er komt kijken bij zo’n simpele aanslag. Dat een formulier een nummer heeft in plaats van een naam (de meeste Franse officiële formulieren hebben een CERFA-nummer; dit formulier vreemd genoeg niet) en dat ik een nummer heb of ben in plaats van een naam, daaraan ben ik intussen wel gewend, ook in Nederland. Een nummer is unieker dan een naam, en namen leiden te vaak tot spelfouten, dat weet iedere genealoog. Zelfs mijn geslacht doet niet ter zake: het briefhoofd vermeldt M. LOONEN LEONARDUS, waarbij de M. staat voor Monsieur, de heer, doch de tekst begint met de aanhef Madame, Monsieur. Hadden ze me maar met mijn nummer moeten aanspreken, bijvoorbeeld mijn numéro fiscal. En totalité, de wirwar, embrouillamini in het Frans, die ik hier ontwaarde, staat hoog in de top-10 van overregulering en formele mistigheid.

Ik laat datum, periode, huisnummers, postcodes, telefoonnummers, openingsuren, wetsartikelen en bedragen maar even voor wat ze zijn; er blijft dan nog genoeg over:

Het formulier heeft van Président Eric Darbot de naam HASP VS9.1_22052018 FC01 gekregen, een waarlijk makkelijke naam om het document aan zijn employés te duiden. Denk nu niet dat die 22052018 de datum van de aanslag is (dat is de Date d’émission du titre de recette, 03/08/2018. Dit is heel belangrijk om niet te laat, namelijk binnen 30 dagen, te betalen, want dan krijg je onherroepelijk aanmaningen en boetes); het is vermoedelijk de datum waarop HASP-formulier versie 9.1 ter wereld is gebracht. Over het onderliggende streepje achter 9.1 is heel goed nagedacht; zou er een minteken hebben gestaan, dan kwam de oplettende lezer wellicht in de verleiding 22052018 te gaan aftrekken van 9.1, hetgeen toch niet de bedoeling kan zijn, met mogelijk een verkeerde betaling tot gevolg.
Rechtsboven twee scancodes. Dat zijn geen QR-codes, maar Data Matrix Codes. Wij worden verzocht die niet te lezen, daar zijn vele nijvere ambtenaren voor die over intelligente elektronica beschikken, maar ik ontcijfer ze toch. Het vierkante exemplaar luidt: LP22200553648; het rechthoekige rechts ervan LP22200553648109027. Op de achterzijde bevindt zich er nog eentje, met code LP22200553648109028. (Pas op! Verwar die niet met de rechthoekige op de voorzijde! Overigens lijkt mij de vierkante code volstrekt overbodig, want die bevat precies de eerste dertien tekens van de andere twee. Er moeten toch programma’s zijn die [links;13] kunnen isoleren van de langere codes)

Dan moet ik goed opletten bij betaling de juiste referenties te vermelden:

  • Budget: 50000 (had ik dat maar)
  • Exercise: 2018 (snap ik)
  • No bordereau: 148 (bordereau zonder hoofdletter!)
  • No Titre: 3979
  • Identifiant collectivité: 017658
  • Référence: 2018-3979-1 (die getallen hadden we al eerder gehad; de -1 aan het eind zal wel betekenen dat het een eerste aanslag betreft, geen aanmaning)
  • Feuillet 1 sur 1 (dat is om niet in verwarring te raken, bijvoorbeeld als je vier huizen in Frankrijk hebt, of een heel appartementencomplex met verschillende huisnummers). Toch zou ik graag wel eens feuillet 2 sur 2 ontvangen.
  • No Emetteur: 850033
  • CC des savoir faire: LP22200553648109028 (verwar dit nummer a.u.b. niet met de vierkante DM-code rechtsboven!)
  • Poste 052031 (vermoedelijk slaat die 52 op mijn departement Haute-Marne (52), maar die voorloop-0 is dan wel vreemd; geen enkel Frans departement beslaat drie posities, behalve de overzeese gebiedsdelen die departementsnummers 971 t/m 978 hebben, maar ik weet niet of daar ook een vuilnisophaaldienst actief is)
  • Titre de recette: 50000-2018-3979 (maar dat wisten we al)
  • Onderaan, waar je vooral niet mag schrijven of vouwen!, een volstrekt nieuw gegeven: 000000500180
  • Daaronder, tot slot,
    850033000159 69100000039790000010520315984806 5450 (je moet toch toegeven dat er dan niks meer fout kan gaan)
  • En dit alles kwam tot mij in een envelop met kenmerk
    856-CEM-BONG-2018 0161157ND (100% recyclable).

Het interessantste verschil met de vorige aanslag, 2e halfjaar 2017, is dat het te betalen bedrag is verlaagd van € 56,00 naar € 54,50. Maar dat hebben de nachtelijke vuilnisophaalmedewerkers ruimschoots gecompenseerd door de zinken teil, waarin ik de huisvuilzak stop om te voorkomen dat die door loslopende honden, katten of vossen aan stukken wordt gereten, ook maar mee te nemen. Handig voor thuis als plantenbak in de voortuin, of om op een brocante te verpatsen voor 5 euro.

Ik ken literaire producties van een appetijtelijker allure, maar voor een half uurtje leesplezier kan dit er wel mee door. Ik moet toch eens Macron bellen om te vragen of hier niet een enorme kans ligt op besparing van kosten en bureaucratie.

Tot aan zijn reactie laaf ik mij aan de parodiërende Sonatine bureaucratique van Erik Satie uit 1917, over de bureaucraat die in de buurt Clementi’s sonatine uit 1797 hoort spelen.

 

Onder latinisten

Met enige beheersing kan ik achterwege laten hoe ik oordeel over de commerciële omroepen versus de publieke omroepen. Maar als het gaat om correct taalgebruik scheer ik beide instellingen over één kam.
Vandaag, 12 augustus, was ik bij het kijken naar De Graafschap-Feyenoord op Fox Sports prikkelbaar genoeg om me ook aan de taal van zowel die zender als die van commentator-van-dienst Vincent Schildkamp te ergeren.

Het gaat vaak mis als iemand zich geleerd wil voordoen en daarbij uitglijdt. En om fatsoenlijk Latijn te kunnen spreken, moet je het havoniveau wel zijn overstegen.
Schildkamp schilderde De Graafschap af als “de promovendus“. Nu zijn de Superboeren vorig jaar van de eerste divisie gepromoveerd naar de eredivisie, en dus geen promovendus meer. Promovendus is een Latijns gerundivum, net als agenda, legenda, examinandus, doctorandus en addendum. Die vormen vertalen wij doorgaans als “moetende gehuppeldepupt worden“, dus:

  • agenda: de dingen die gedaan moeten worden
  • legenda: de dingen die gelezen moeten worden
  • examinandus: degene die geëxamineerd moet worden
  • doctorandus: degene die doctor moet worden
  • addendum: datgene wat toegevoegd moet worden
  • promovendus: degene die gepromoveerd moet worden

Maar De Graafschap is al gepromoveerd, en is dus een promotus. Alle clubs uit de eerste en tweede divisie zijn potentiële promovendussen, promovendi liever, maar eredivisieclubs zijn dat niet (meer).

Jammer voor Schildkamp, maar hij heeft rugdekking. Want ergens in de tweede helft presteerde Fox Sports het een ticker onder in beeld te laten lopen met de melding hoe slecht Feyenoord het wel niet doet tegen een promovendus. Tu quoque, Fox Sports.

Het is allemaal nog erger, met dank aan het taalonderwijs.
In het Nederlands zijn alle namen van steden en clubs onzijdig. Niet mannelijk dus, en al helemaal niet vrouwelijk (zie de haarziekte). Ik zei voor de klas altijd maar:

  • Het Amsterdam van nu is niet meer wat het vroeger was, of, liever nog:
  • Het Ajax van nu is niet meer wat het vroeger was.
  • Ook De Graafschap is onzijdig: Het De Graafschap van nu speelt stukken beter dan het vorig jaar speelde.

Ergo: De Graafschap is niet alleen geen promovendus omdat het al is gepromoveerd, maar ook niet omdat het onzijdig is, en dus promovendum had moeten worden genoemd. En in het meervoud dus niet promovendussen, al helemaal geen promovendi, maar promovenda.

Voor de rest zoek je het zelf maar op Wikipedia op. Liefst voor je aan het wedstrijdcommentaar begint.