Marián Varga – Solo in concert

Ik kom mijn eerdere belofte na een bespreking te wijden aan de CD Solo in concert uit 2003 van de legendarische Slowaakse toetsenist/syntetizator Marián Varga (1947-2017), die sinds februari 2018 in een heruitgave alom in winkels en op internet verkrijgbaar is voor € 10 à € 15 (ex. verzendkosten). Voor liefhebbers van zijn muziek en vakmanschap is het een onmisbaar verzamelalbum.

Al daags na zijn soloconcert op 12 december 2003 in het concertgebouw van de Slowaakse Radio in Bratislava bracht Ars Nova deze CD uit, maar het duurde toch nog 15 jaar voordat er een geresampelde uitgave bij Pavian Records op de markt kwam met dezelfde 20 nummers als de originele versie.

Dat ik een beetje dubbel sta in deze vernieuwde editie heeft twee oorzaken.

Allereerst wekt de CD de indruk dat het een studio-opname betreft (door de akoestiek en vanwege de afwezigheid van storende bijgeluiden vanuit het publiek, terwijl het toch echt een concertopname betreft), waarbij het mij voorkomt dat de producent, om de live-sensatie te imiteren, bij zowat elk begin en slot er een applaus overheen heeft geplakt, waardoor het meer nep dan realistisch wordt.

Verder is het juist dat wij door deze ‘schone’ muziekweergave een goed idee krijgen van Varga’s virtuositeit en veelzijdigheid – een enkele misslag hier en daar zij hem vergeven; dus toch geen studio-opname -, maar doordat hij uitsluitend elektronische instrumenten bespeelt, komen veel van de muzikale effecten niet zozeer uit zijn vingers, maar uit de chips die de registers van zijn toetsenjap aan boord hebben. Ik zou graag ook wat nummers hebben aangetroffen waarbij hij bijvoorbeeld een ‘gewone’ piano bespeelt, waarmee hij in zijn conservatoriumtijd ook zijn carrière begon. Nu is het zo, dat ik wat moeite heb onderscheid te maken tussen de speelkwaliteiten van Varga en die van zijn Yamaha.

Dat alles neemt niet weg dat Solo in concert een waardevolle etalage is van de ontwikkeling van zowel de componist als de improvisator Marián Varga met zijn veelheid van muziekstijlen. Dat maakt het ondoenlijk deze CD te plaatsen in het rijtje van zijn discografie; eerder is het een samenvatting van zijn gehele œuvre. Als ik dan toch een link moet leggen naar een van zijn vroegere albums, pik ik er de dubbel-LP/CD Divergencie uit, die dateert van 1981, uitgebracht op Opus met een heruitgave in 2000 door Sony Music. In dat album horen we hem niet alleen een normale piano bespelen, maar ook een elektronische Fender piano, een Hohner D6-klavinet, een Roland Jupiter 4, een Roland Vocoder Plus, een Minomoog, een analoge ARP-2600 synthesizer, een “gewoon” orgel en een elektronisch Wersi-Helios orgel. Over veelzijdigheid gesproken…

Een wezenlijk verschil met Divergencie en andere Varga-albums is echter dat Solo in concert ook echt een solo-optreden is. Daarbij zijn we dus voor eventjes verlost van medewerkenden, van de gitaren, de zangstemmen en het obligate slagwerk, hetgeen de mogelijkheid biedt naar de ‘pure’ muziek te luisteren en de speelkwaliteiten van de uitvoerende meester. Niks ten nadele van die anderen overigens en volstrekt los van je appreciatie van hun collectieve producties.

Net als bij ander werk van Varga komen we op Solo in concert nogal wat improvisaties tegen op thema’s van ouder klassiek werk, van bijvoorbeeld Sjostakovitsj, Bach, Händel, Vivaldi. Sterker nog, hij improviseert zelfs uitgebreid op improvisaties van eerdere componisten, zoals bijvoorbeeld de variaties van Brahms op een thema van Händel, of die van Beethoven op een Russische volksmelodie. Ook dit wekt voor mij steeds een dubbel gevoel op, niet alleen bij Varga, maar principieel: moet ik het geweldig vinden als componisten het werk van een ander gebruiken om dat ‘beter’ te maken, of prefereer ik originele composities? Is het geweldig of vreselijk dat Varga de traditionele grote- en kleinetertstoonladders loslaat? Laat Bach het niet horen. Of het nu om Mozart gaat die improviseert op Altijd is Kortjakje ziek, of om Max Reger die in 1914 Mozarts pianosonate KV331 uitwerkt tot wat ik onbedoeld en onwillekeurig steeds maar weer de ultieme DDR-muziek vind.

Achter die vraag gaat wellicht een soort van conservatief denken schuil: laat iets voor wat het is, en als je iets beters wilt, componeer dat dan zelf. Anderzijds zie ik ook wel de onstuitbare ontwikkeling die we niet alleen terugvinden in muzikale improvisaties op bestaande thema’s, maar ook in de literatuur (het oeverloos herbewerkte Reynaertverhaal) en in de techniek (elk nieuw type auto is een doorvertaling van oudere typen). En bovendien houdt het staan op de schouders van een vroegere componist ook een grote waardering van die oude meester in, met daarbij de kwaliteit van de nieuwe meester om daar het beste van te maken in een andere tijd, op andere instrumenten.

Kortom: ga er rustig voor zitten en luister een aantal malen naar Solo in concert. Marián Varga maakt waar dat het geen verloren tijd is. Ik vind het volkomen terecht dat hij, zo kort na zijn dood, nu al een legende wordt genoemd.

Voor luistervoorbeelden verwijs ik naar Youtube. Er is daar vrij veel van Varga te vinden.

 

1 gedachte op “Marián Varga – Solo in concert

  1. Juist vanmiddag 24 juni 2018 was een jubileumsafevering van Discotabel (35e verjaardag) waarin drie opnametechnici hun verhaal deden. Les: Het is niets echt wat je hoort.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.