HBS

HBS staat voor minstens drie betekenissen: Hogere Burger School, Harvard Business School en Home Bus System.
Over dat laatste gaat dit bericht.

Het frappante van de eeuwigdurende golfbeweging der geschiedenis is niet dat de huidige generatie ontwikkelingen van vroeger niet kent doordat die van te lang geleden zijn, terwijl de vorige generatie die ontwikkelingen niet meer kent doordat die van te lang geleden zijn, maar dat de huidige generatie dingen als “nieuw” bestempelt terwijl die door de vorige allang waren uitgevonden. Zoals het HBS dus.

In Dilemma, jg.1 nr.4 (juli/augustus 1987) publiceerde ik na enige studie een artikel over de Home Bus, iets wat wij tegenwoordig al als “normaal” hebben geaccepteerd, maar wat toen alleen in enge en natte dromen opdoemde als de rijzende zon uit een eng land. Het bijbehorende plaatje staat hierboven. De tekst van dat artikel, OCR-gescand, staat hieronder, in de toenmalige spelling dus.

Home Bus in aantocht
Sociaalkontroleurs overbodig

Goed nieuws uit Japan: de HOME BUS is in aantocht. Konsekwent doordenken over automatisering in huis levert een systeem op waarmee zowel binnen elke woning als tussen woningen, bedrijven en instellingen allerlei informatie heen en weer kan gaan stromen. Je hoeft de kamer niet meer uit om op zolder de video aan te zetten; je hoeft de deur niet meer uit om boeken in de bibliotheek te raadplegen; je kunt vanuit je werk de rijstkoker thuis inschakelen en het badwater alvast op temperatuur brengen. Maar dan ook niet zeuren als Jan en alleman een kijkje bij je thuis kan komen nemen, ter beveiliging, of zomaar.

Wat is een HOME BUS systeem wat kunnen we er allemaal mee, en hoever zijn de vorderingen met de invoering ervan ? En wie zijn er al tien jaar lang zo mateloos geïnteresseerd in de praktiese gevolgen van dit systeem ? Een niet bijster futuristies uitstapje naar verchipt woongenot.

In 1977 begon het Kansai Electronic Industry Development Centre (het KEC dus) aan het ontwerpen van een ‘house control system’. Met subsidie van de Japanse overheid startte het KEC, waarin bedrijfsleven en wetenschap elkaar hebben gevonden, in 1983 de proefproduktie van het eerste Home Bus System bij Sharp; in 1985 werden de eerste demonstratiehuizen in Kawasaki en Kyoto gebouwd. In mei 1987 was het tijd voor een echt symposium over huisautomatisering, georganiseerd door het KEC in Osaka. Geholpen door gegevens die de Nederlandse Ambassade in Tokio over dit onderwerp verstrekt (via Technieuws/Tokio, februari 1986 en juni 1987) kunnen we tot de volgende uiteenzetting komen:

Een home bus systeem (HBS) is een netwerk in de woning dat gegevens kan transporteren, zowel intern door de woning heen, als naar buiten toe en van buiten af. We kennen het principe van dergelijke systemen allang: eenwegsystemen als stroomaansluitingen, radio en tv zijn systemen die iets van buitenaf aan de woning toevoegen, en waarvan we naar behoefte gebruik kunnen maken. Bij een tweewegsysteem kan er informatie heen en weer vloeien. Viditel is zo iets, telefoon en telex ook. Essentieel is dat bij een eenwegsysteem niet op elk moment kan worden gekonstateerd of er van de faciliteiten gebruik wordt gemaakt, terwijl bij een tweewegsysteem de heen-en-weer kommunikatie juist de bedoeling is.
Weliswaar zijn er apparaten om van de straat af te kontroleren of er binnen tv wordt gekeken. De Dienst Luister- en Kijkgelden is er goed mee. Maar deze apparatuur is niet een direkt onderdeel van het tv-systeem. De vrijheid om al dan niet van een faciliteit gebruik te maken is bij eenwegsystemen in grote mate aanwezig.
Bij de tweewegsystemen ligt dat anders. Reakties die vanuit de woning de deur uitgaan zijn bedoeld om ergens te worden geregistreerd. Maar dat houdt onmiddellijk in dat je niet weet waar je informatie allemaal terecht komt. Het afluisteren van telefoongesprekken is daarvan een goed voorbeeld.

De homebus is een tweewegsysteem bij uitstek. Nemen we bovenstaand schematies plaatje als voorbeeld, en beperken we ons eerst tot wat er binnen de woning gebeurt, dan zien we dat een heel stelsel van sensoren (voelers voor warmte, licht, gas, enz.) en sub-controllers er voor zorgt dat in principe overal in de woning kan worden nagegaan wat er elders in de woning gebeurt, en dat daarop kan worden ingegrepen. Ik geloof best dat dat soms handig kan zijn, vanuit de huiskamer de komputer op de kinderkamer uitschakelen, en vanuit bad kijken wie er aan de deur staat te bellen, maar het laat wel een onprettig, bekeken gevoel achter. Je kunt je bovendien afvragen waarvoor dit welbeschouwd eigenlijk nodig is en ten koste van wat (privacy, lichaamsbeweging) dat gaat.

Het zou allemaal lang niet zo interessant zijn als de woning niet ook was voorzien van een home bus controller in de buitenmuur, waardoor we, als ware het een enorme elektroniese navelstreng, vitaal zijn gekoppeld aan de buitenwereld. Het kader links onder op de tekening geeft een keur van aansluitingen. Sommige daarvan lijken in eerste instantie bedoeld om er informatie vandaan te halen en niet andersom. Welk belang zal de bibliotheek hebben bij de airconditioning in mijn woning? Maar zo simpel is het niet.
Technies gezien is er geen enkel probleem om genoemde instellingen en bedrijven inzicht te verschaffen in vragen als: Is er iemand thuis? Wat wordt er gegeten? Hoe laat gaat men naar bed? Met wie wordt er getelefoneerd? Kortom, je hele leefpatroon wordt geregistreerd ten behoeve van wie er met zijn techniese vingers aan wil zitten.

Veel te somber gedacht. De funkties die men er, volgens onze Ambassade, in Japan aan toekent zijn Uitermate Nobel: Alarmfunkties, bv. bij brand of inbraak, gekoppeld aan politie en brandweer; regelfunkties van licht, gas en stroom, waardoor energiebesparing optreedt, en om van buitenaf de thermostaat alvast wat hoger te zetten, de sake warm en de Bokma koud (waarmee de vorige energiebesparing dus weer wordt tenietgedaan); waarnemingsfunkties om gas- en elektrameter van buitenaf af te lezen of om te kontroleren of de buitendeur wel op slot is gedaan (wie zou daarin nu geïnteresseerd zijn?); kommunikatiefunkties als thuisbankieren, teleshopping, elektroniese postbezorging. Geen woord over mogelijk misbruik, over nadelige effekten, over de vraag hoe vrij mensen zullen zijn wel of niet op het systeem te worden aangesloten (vergelijkbaar met de ellende rond al dan niet verplichte aansluiting op de Centrale Antennesystemen voor de tv). Alleen de angst bij mensen voor een hoge HBS-kostprijs komt ter sprake, maar die angst wordt door het Japanse, bedrijfsleven weggewuifd.

Als we nagaan wie er bij dergelijke elektroniese perfektionering gebaat is, dan kunnen we drie kategorieën gelukkigen onderscheiden:

  1. Het soort konsumenten dat kickt op alles wat nieuw is en dat met ongeduld de dag afwacht dat zijn elektriese tandenborstel ook met afstandsbediening leverbaar zal zijn. En voor zover die konsumenteninteresse ontbreekt, zal de reklamemachine haar werk wel doen.
  2. Het bedrijfsleven dat met de ontwikkeling bezig is, of van de introduktie en produktie van home bus systemen zal profiteren. Onderschat dat niet. Onderstaande grafieken tonen aan dat men in Japan grote verwachtingen koestert van het HBS. Niet alleen blijkt dat in 2010 meer dan de helft van alle Japanse woningen van een HBS zal zijn voorzien, bij een ‘normale’ toename van het aantal woningen, maar de toename van de omzet in de HBS-industrie (produktie, installatie, onderhoud, randapparatuur) is giganties: van zeker 140 miljard Yen in 1990 naar wellicht 1310 miljard in 2010. In guldens: van zo’n 2 naar bijna 20 miljard gulden. Dat is hoger dan de Nederlandse defensiebegroting (momenteel rond 13% miljard gulden) en meer dan een derde van de huidige Japanse defensiebegroting (3300 miljard Yen in 1986). Daar ligt even een markt open!
  3. En dan de lachende derde: het hele kompleks van inlichtingen- en veiligheidsdiensten dat dit kadootje met beide handen zal aangrijpen om gestandaardiseerde informatie te verkrijgen over werkelijk de totale handel en wandel van het burgervolk, dat daarmee ook gaandeweg verder wordt gestandaardiseerd. Gegevens die ongemerkt worden verkregen, die op alle mogelijke wijzen kunnen worden gekoppeld en gefilterd. En waarvan het gebruik niet ongemerkt aan ons voorbij zal gaan.

Hoever ligt Japan van ons vandaan? Reeds nu worden er in Japan, Amerika en Europa aktiviteiten ontplooid om te komen tot een standaardisatie van home bus systemen. Philips heeft een besturingssysteem ontwikkeld (het D2B-systeem) dat kans maakt ook de HBS-standaard te worden. In het tijdschrift Kijk van augustus 1987 staat een hoop tralala over (interne) huisautomatisering die wordt aangezwengeld door Philips, Siemens, Thomson (Frankrijk) en ITT (VS). Dat alles, gevoegd bij zowel de eksportidealen van Japan, als de behoefte van de VS en Europa om niet teveel achterop te lopen, geeft grond aan de veronderstelling dat men ook in Nederland rond 2000 enkele HBS-modelwoningen kan bezichtigen. Via mijn zelfgemaakte HBS-aansluiting zal ik dan keurig registreren wie daar met wie naar bed gaat, dat telefaxen naar Dorenbos*), als er niemand thuis is de rijst laten overkoken, de huisbaas een ijskoude douche bezorgen en klagen bij de woningkorporatie dat er in het huis geen wc is waar ik kan registreren wat het menselijk oog niet verdraagt.

______________________________

*) Bert Dorenbos (1942) was tot 1987 directeur van de EO en medeoprichter van de ethische stichting Schreeuw om Leven die ten strijde trok tegen abortus, euthanasie en zedenverwildering.

Naschrift
Ik heb geprobeerd recent cijfermateriaal te vinden om de verwachtingen uit 1987 te staven, maar dat blijkt een onmogelijke opgave. Appels en peren. De technologische ontwikkelingen en vernieuwingen zijn van dien aard dat vergelijkbare statistiek niet te geven is. Denk alleen maar aan de opkomst en mogelijkheden van de smartphone en gps; vermoedelijk nadert het percentage van inmiddels aangesloten woningen de 100 in plaats van de verwachte 50.
Mij lijkt dat een herwaardering van bovenstaand artikel zich zal moeten beperken tot het vervangen van de Orwelliaanse verbijstering van toen door de waarschuwende vinger van de huidige realiteit. In dat verband is het goed ook nog eens mijn robotartikel over RUR te lezen. De Volkskrant kwam er heel summier op 23 december 2017 ook al mee. De geboorte van onze toekomst ligt wel in het verleden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.