La Grande Collecte 1914-1918

Met 2014 in het verschiet is er een grote inzameling in gang gezet om documenten, foto’s en andere herinneringen uit de Eerste Wereldoorlog in gedigitaliseerde vorm voor het publiek toegankelijk te maken. De organisatie berust bij Europeana, een in Den Haag gevestigde instelling, maar opererend over heel Europa.
Als Nederlander heb ik niet zoveel met 14-18, maar als bewoner van ons huis in Rosoy des te meer. Vandaar dit bericht.

Toen wij eind december 1998 het huis betrokken, was het van binnen één grote troep: half kapotte stromatrassen, meubels, boeken, kledingstukken, heel veel spinnewebben en een paar dichtgeknoopte lakens met daarin allerhande papieren, brieven, rekeningen, foto’s en röntgenfoto’s, oude aktes, aandelen van de Russische Tsaristische Spoorwegen – noem maar op. Rond het houtkacheltje gezeten zijn we toen alles eerst maar eens gaan schiften in stapels “te bewaren” en stapels “weg te gooien”. Al het papier- en fotowerk bewaarden we.

Bij nadere bestudering bleek er nogal wat documentatie uit de periode 1914-1918 tussen te zitten. De laatste bewoners van ons huis, een broer en zus, beiden ongehuwd, hadden het bewaard als herinnering aan hun ouders. Hun vader, Eugène Parisot (1874-1962), bleek in 1914 gemobiliseerd te zijn geweest en was tot1919 in actieve dienst zo ongeveer heel Noord-Frankrijk doorgetrokken. Hier poseert hij met zijn vrouw Louise Millot voor wat nu ons huis is, naar ik aanneem vlak voor zijn vertrek naar het front. Met grote regelmaat, één à twee keer per week, stuurde hij een brief of briefkaart naar Rosoy, waar zijn vrouw en hun twee kinderen Solange en André al die jaren verbleven.
Louise naaide elke brief vast aan de vorige, zodat er uiteindelijk een vijf cm dik pak ontstond. Al lezende krijg je dan een zeker beeld van hoe, wat en waar hun man en vader een en ander aan het front beleefde. Voeg daarbij nog een aantal vaak vage en piepkleine, maar wel originele foto’s van  het front uit die periode en je denkt een vrij compleet beeld van de rauwe werkelijkheid te hebben teruggevonden.

Maar dat bleek al ras een valse beeldvorming te wezen. In een van de dichtgeknoopte lakens troffen we namelijk ook een zakboekje aan waarvan gauw duidelijk was dat Eugène dat de hele oorlog door in zijn borstzak had bewaard en waarin hij voortdurend had bijgehouden wat hij meemaakte en waarvan hij notities moest maken.
Zelfs bij vluchtige, diagonale lezing van brieven en zakboekje kwam de realiteit boven tafel: er bestond een werkelijkheid (die in het zakboekje stond) en een beeld van de werkelijkheid (dat in de brieven was te lezen – ongetwijfeld om het thuisfront niet te zeer te confronteren met het oorlogsfront). Toen het hem al te bang te moede werd, in Vic-sur-Aisne, op 1 juni 1915 (“année terrible”) schreef hij in dat boekje zelfs zijn testament.

Ik nam mij voor deze hele verzameling documenten ooit eens goed uit te gaan pluizen, de twee waarheden met elkaar te gaan vergelijken en alles eventueel ooit eens een keer tot een publicatie te verwerken. Toen half november 2013 het departementale archief van de Haute-Marne in Chaumont drie dagen organiseerde waarop mensen hun gevonden en bewaarde documenten konden aanbieden ter digitalisatie, ging ik daar met mijn dossier naartoe. De twee archivarissen die mij te woord stonden verklaarden dat dit de grootste en vooral meest complete persoonlijke berichtgeving was die zij uit die periode onder ogen hadden gekregen, groter ook dan zij uit andere departementen kenden. Omdat ik met het uitzoeken nog lang niet klaar was, spraken wij af dat ik mijn voorwerk eerst zou gaan voltooien. Dat betekent: al die brieven uiterst voorzichtig loshalen uit het pakket, alle draadjes garen met een fijn pincet proberen los te peuteren, want de brieven waren -papierschaarste- zonder enige marge rondom tot de rand toe beschreven, maar door het aaneennaaien zaten er in elke vouw wel 20, 30 gaatjes geprikt. Vervolgens de circa 170, meestal nog opmerkelijk goed leesbare brieven rubriceren naar datum en plaats van verzending en ten slotte transcriberen om de tekst digitaal beschikbaar te hebben. Dan het zakboekje pogen te ontcijferen: het vaak heel priegelig kleine handschrift met erg veel spelfouten proberen te lezen en uit te typen, met aanduiding ook van datum en plaats, voor zover mogelijk. Van enkele foto’s is bovendien wel te schatten wie er op staan en waar/wanneer ze zijn gemaakt.

Als ik met dit alles min of meer klaar ben, kan ik weer terecht op het departementaal archief, waar men van elk stuk, elke pagina, een scan zal maken die ik dan, in het kader van La Grande Collecte van Europeana, gratis op CD ter beschikking krijg. De originele documenten mag ik behouden, dan wel aan het archief schenken of belenen, zoals ik jaren geleden ook al eens alle hier gevonden aktes uit de periode 1745-1899 op dat archief heb gedeponeerd; de aktes van 1900-1982 heb ik nog hier, omdat ze mij veel informatie over het huis en de laatste bewoners verschaffen.

Dit bericht is al met al stellig niet het laatste over dit onderwerp, maar ik voorzie wel dat er erg veel tijd in zal gaan zitten voordat een eventuele publicatie in de boekwinkel ligt. Ik hoop dat het er hoe dan ook wel ooit van komt – de inhoud is alleszins de moeite waard.


Verdere algemene info over Europeana en La Grande Collecte 1914-1918 :

http://www.bnf.fr/fr/la_bnf/anx_actu_bib/a.grande_collecte_14-18.html
http://www.europeana1914-1918.eu/nl

Eerdere berichten:

http://nardloonen.nl/2013/01/21/histoire-de-rosoy-1919/

De Grote Oorlog


Volgende berichten:
http://nardloonen.nl/2013/12/11/la-grande-collecte-vervolg-1/
http://nardloonen.nl/2014/07/24/la-grande-collecte-vervolg2/ 

 

2 gedachten over “La Grande Collecte 1914-1918

  1. Le Nouveau Testament was in het bezit van een Franse Sergeant-Major (met Duitse naam) krijgsgevangen te Spandau 1871. Het bevat twee autografische liefdesgedichten waarvan een van de eigenaar en de ander van ’n latere eigenaar. Via antiquarische wegen is dit juweeltje bij mij terecht gekomen.

  2. Beste Nard , Als het zo veel werk voor je is , roep dan assistentie in .! vertel het Geert Mak …! misschien komt ie ..
    Het lijkt mij een prachtig document . en op spel- en taalfouten moet je nu maar eens niet letten ( maar dat zal niet meevallen voor een taalkundige !) .

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.