50 jaar later

Als je, zoals ik vorige week, na 50 jaar het ouderlijk huis betreedt waar je van 1956 tot 1966 je pubertijd hebt doorgemaakt, gaat er heel wat door je heen aan gevoelens, weemoed, zoete en zure herinneringen, details en het grote geheel van de Lomanstraat anno toen en nu. De foto hiernaast, genomen in april 1961, toont de witgekalkte 6 nog beter dan de door mij gemaakte foto uit 1962 die ik eerder hier publiceerde. En er is veel meer dat nog steeds hetzelfde is gebleven, naast al wat er is veranderd.

 

Ik heb het dan niet alleen over heel kleine dingetjes, zoals het gaatje in het kozijn op mijn slaapkamer, waar je een pin doorheen kunt steken om het schuifraam een stukje open te laten staan, met mijn toen dagelijkse uitzicht op de Okeghemstraat en het balkon van huize Terlingen. Niet alleen over de barst die ik ontwaarde in de marmeren plaat van de schouw op de grote slaapkamer aan de voorkant, die in mijn herinnering er toen ook al in zat. Niet alleen over de deurkruk van de wc beneden – nog precies dezelfde als toen, en zelfs het haakje dat je 180° kon kantelen van VRIJ naar BEZET – nog precies hetzelfde als toen.

Iets grotere dingetjes dan: de maatvoering die nu ineens heel anders blijkt dan hij toen leek: de kamers-ensuite beneden die nu opeens veel kleiner oogt dan de balzalen die ze mij toen voorkwamen. In de meeste benedenhuizen van de Lomanstraat zal het om die reden zijn dat men de schuifdeuren en inbouwkasten, waartussen wij op een klassenavond in 1962 nog De Menæchmi opvoerden, heeft uitgebroken om er één grote kamer van te maken.
Zo ook in Lomanstraat 6, maar niet in het nu te koop/huur staande pand waarvan ik gauw even een foto maakte. Ook de tuin, die ook toen al niet echt groot was, bleek nu een beklemmend klein plaatsje te zijn, op het noorden ook nog eens, zodat ik het eigenlijk direct kon koppelen aan de trieste en verstikkende ambiance van Richard, zelfde tijd, zelfde leeftijd ook, in “De elektriseermachine van Wimshurst” van W.F. Hermans. Mijn slaapkamer daarentegen kwam mij nu groter voor dan ik vanuit die jaren in mijn hoofd had. Wellicht doordat mijn opklapbed nogal fors aan de maat was, en ook het bureau ruim genoeg was bemeten voor al die schoolboeken, zodat er aan loopruimte destijds maar weinig overbleef. En ook viel mij ineens op hoe hoog de plafonds zijn, zeker op de eerste verdieping. Misschien heb je als kind voor dat soort dingen weinig oog. Het kan ook zijn dat je intussen totaal andere referenties in je hoofd hebt na zo vele jaren en zo vele verhuizingen.

Nog een slagje groter: de (zeven?) struikelstenen die in de Lomanstraat voor de voordeuren van enkele huizen zijn geplaatst ter nagedachtenis aan van daaruit gedeporteerde joodse bewoners. En natuurlijk het volgens mij bewust zo ontworpen meest markante aspect van de Lomanstraat: de platanenboog, nu nog voller en imposanter dan de staatsiefoto die Hans Aarsman er rond 1993 van maakte.

Een waardevol weerzien, al met al, met dank aan de huidige bewoners die met liefde en plezier “open huis” hielden. Zij snapten ook wel wat zoiets na 50 jaar allemaal kan betekenen.

 

 

Lomanstraat – Van S naar 6

Eindelijk lukte het me begin deze maand, na zo vele jaren, weer eens een bezoek te brengen aan mijn ouderlijk huis Lomanstraat 6. Herinneringen, emoties, weemoed.
Plus de (vermoedelijke) oplossing van een mysterie waar ik nog nooit goed uit was gekomen. De huidige bewoners wisten het ook niet, maar het Stadsarchief bracht me op een idee. De vraag was: wat doet die inmiddels verdwenen witgekalkte 6 onder het huisnummerbordje, en wat heeft daar oorspronkelijk gestaan?

Ik weet zo goed als zeker dat er in 1956, toen we er kwamen wonen, geen 6 stond gekalkt, maar een grote dikke S. Je kunt ook op de foto uit 1962 zien dat er op de plaats van die 6 iets was weggepoetst. Altijd dacht ik, waarschijnlijk omdat me dat door wie dan ook was verteld, dat die S stond voor SD, dat wil zeggen dat informanten een S kalkten om de SD te alarmeren dat een bezoek aan dat huis erg zinvol zou zijn. Daarbij hoort het verhaal dat er bij ons in de kelder een gedeelte kruipruimte was, waarin je door een gat in de muur kon komen, en dat daar in de oorlog joden waren ondergedoken geweest. Enig bewijs daarvoor ontbrak echter.

Wel is het zo, dat er in de oorlog in de Lomanstraat joden woonden, net als in de Rivierenbuurt. Onlangs zijn er zeven (meen ik) zogenaamde struikelstenen geplaatst in de stoep van de Lomanstraat bij de huizen van waaruit joden zijn gedeporteerd. Maar voor nummer 6 ligt niet zo’n struikelsteen.


Navraag bij het Stadsarchief leverde vrij snel een alternatieve betekenis op. Peter Kroesen berichtte mij desgevraagd:

De witgekalkte 6 is in de oorlogsjaren aangebracht i.v.m. de verduisteringsvoorschriften. In de schemering gaven de witgekalkte cijfers nog enige oriëntatie in de verduisterde straten.
De S staat voor schuilkelder. Hiermee werd aangegeven dat er, in geval van luchtalarm, in een openbaar toegankelijke schuilkelder geschuild kon worden.
Of er op een bepaald adres onderduikers hebben gezeten, kan niet worden nagegaan. Er zijn geen lijsten van onderduikadressen o.i.d. Het geheime karakter van de onderduik sluit registratie uit.
De aanwezigheid van een openbaar toegankelijke schuilkelder overigens, maakt het m.i. minder waarschijnlijk dat er onderduikers gezeten zouden hebben.

Ook voor die aanwijzing als schuilkelder ontbreekt overigens ieder bewijs. Er is geen foto van te vinden, en op internet is ook geen ondersteunend bewijs dat er in de Lomanstraat, dus ook niet op nummer 6, een publieke schuilkelder is geweest, noch tijdens de oorlog, noch tijdens de Koude Oorlog toen de BB er van alles aan deed om ons bang te maken voor de Russen en er her en der weer schuilkelders werden ingericht. Vreemd is het ook, dat die S is verdwenen en er een 6 voor in de plaats is gekomen. Ik zou toch verwachten dat beide in de oorlog tegelijk zichtbaar aanwezig waren, en zo niet, dat dan de 6 zou zijn overgekalkt met een S. Maar het omgekeerde was het geval. En van die witgekalkte huisnummers i.v.m. verduistering is wel wat te vinden uit onder andere de Rivierenbuurt. Zie HIER.

Er bestaat dus toch nog een onopgelost stukje historische puzzel.
Intussen zal ik de huidige eigenaar van Lomanstraat 6 huis vragen of die 6 weer kan worden aangebracht. Mooi stukje historisch erfgoed.