Pierre LOONEN

Geduld is een schone zaak, maar soms wordt het beloond. Op 15 november 2015 publiceerde ik een artikel over o.a. Pierre Loonen, een van de criminele zoontjes van gerenommeerd borstelfabrikant Charles Loonen, in het bijzonder over zijn deportatie in 1943 naar Buchenwald. Ik beloofde toen er nog op terug te komen.
Op 17 februari 2017, na 15 maanden dus, kreeg ik zowaar antwoord van het ITS-Bad Arolsen, tussen Dortmund en Kassel, met enkele pagina’s gedetailleerde tekst en nog een 24 scans van documenten hem betreffende. Hier een samenvatting.

Eerder al, op 10 november 2015, ontving ik antwoord van het Archiv Buchenwald met de mededeling dat hij op 18.9.1943 in KZ Buchenwald werd geïnterneerd (eingeliefert) onder registratienummer 21019, en op 15.1.1944 op transport werd gesteld naar KL Lublin (bij KL Majdanek). En op 25 november 2015 volgde een bericht van het Archival Information Research Laboratory, State Museum of Majdanek met identieke persoonsgegevens.
Daar bovenop  kreeg ik nu een afschrift van een brief dd. 18.5.1963 van de Poolse Association des Combattants de la Liberté et la Démocratie (Zwiazek Bojowników o Wolność i Demokracę) aan de F.N.D.I.R.P.*), Amicale d’Auschwitz, 10 Rue Leroux, Paris 16ème, dat er geen persoonsgerelateerde gegevens beschikbaar zijn over de gedeporteerden van Buchenwald naar Majdanek, alleen algemene omstandigheden van transport en verblijf in Lublin/Majdanek. Mogelijk is het op grond van deze brief dat Pierre LOONEN officieel als overleden werd geregistreerd, al zal er een eerdere verklaring zijn geweest die een tweede huwelijk van Marguerite DEMEREAU met Pierre Lucien George SIMON op 29.9.1956 in Désertines (Allier) mogelijk maakte.
______________
*) F.N.D.I.R.P. = Fédération nationale des Déportées et Internés, Résistants et Patriots,
website: http://www.fndirp.asso.fr/

In de bijlage van ITS Bad Arolsen wordt uitgebreid stilgestaan bij het Gestapo-systeem van internering en tewerkstelling, al daterend sinds de Reichstagsbrand van 1933, in 1943 resulterend in het kamp Dora (buitenkamp van Buchenwald, dat sinds ±1.11.1944 kamp Mittelbau ging heten) met 60.000 geïnterneerden, vnl. uit de USSR, Polen en Frankrijk.
De bijlage bevat ook een groot aantal verwijzingen naar andere instellingen, musea en archieven ter zake. Ik vat de feitelijke persoonsgegevens even samen:

Pierre LOONEN (geb. 23.6.1884, Tracy-le-Mont, Oise, wonende 3 Rue St.Jenoch (lees: Senoch), Paris 17e, gehuwd met Marguerite DEMEREAU) werd op 4 juli 1942 door de Sicherheitspolizei-Paris gearresteerd (Kategorie: politisch, Schutzhaft), kwam op 18.9.1943 in Buchenwald aan en werd op 23.10.1943 tewerkgesteld in kamp Dora, van waaruit hij op 15.1.1944 werd overgeplaatst naar Majdanek.
Vanaf daar ontbreekt elk spoor. Velen zijn tijdens dat laatste, inderhaast geïmproviseerde transport onderweg reeds gestorven, anderen in Majdanek zelf. De betreffende archieven zijn verbrand of anderszins verloren geraakt.
Op een van de kaarten met uitgereikte persoonlijke bezittingen (Eigentumsverwaltung) staat zijn handtekening (Die Richtigkeit anerkannt). Op een andere kaart staat hij geregistreerd als Rentner, Vertreter. Op een lijst uit Buchenwald van 18.9.1943 staat hij vermeld als Mechaniker.

Wat nog rest ter naspeuring, zijn drie gegevens:

  • 1. Is hij inderdaad in Lublin aangekomen of onderweg reeds bezweken? Die vraag zal vermoedelijk nooit kunnen worden beantwoord, want het tüchtig registreren vond niet meer plaats en veel archiefmateriaal uit Lublin is vlak voor de bevrijding vernietigd of later spoorloos verdwenen (of berust nog in een of andere Moskovitische bunker).
  • 2. Is er een document op grond waarvan blijkt dat de Burgerlijke Stand in Frankrijk hem officieel heeft gekwalificeerd als “vermist” en/of “overleden”? Dat moet toch ergens te vinden zijn.
  • 3. In september 1956 hertouwt zijn vrouw Marguerite, zelf levend teruggekeerd uit Ravensbrück. Die huwelijksacte heb ik al wel opgevraagd, maar nog niet ontvangen. In de bijlagen zal toch iets moeten staan over de verdwijning van haar eerste echtgenoot, hoop ik.
Kortom: we zijn er nog niet, maar het dossier is sinds vandaag wel aanmerkelijk rijker geworden.

Anna Vondelstraat 2A/2

Ik zie aankomen dat het tweede deel over de Anna Vondelstraat nogal uitgebreid gaat worden. Daarom dat ik het nu eerst laat voorafgaan door een toponymische voorbeschouwing om alvast wat basisgegevens te kunnen aanreiken. In alfabetiche volgorde enkele relevante straatnamen en andere toponiemen.

Anna Vondelstraat
Verbindingsstraat tussen Overtoom en Vondelstraat.
Vernoemd naar Anna van den Vondel (±1620-1675),
dochter van Joost van den Vondel.
1882-1884: “geprojecteerde straat“.
1884-29 nov.1986: Anna Vondelstraat.
vanaf 29 nov.1986: Anna van den Vondelstraat (om verwarring met “Vondelstraat” te voorkomen).
Huisnummers en postcodes: nrs. 1-25 (1054 GX) en 2-30 (1054 GZ).

Heiligeweg
1345-heden: Verbindingsweg tussen de Kapel ter Heilige Stede (Kalverstraat) en het dorp Sloten, via de huidige Stadhouderskade en de overtoomse overlaat. Het tracé liep min of meer van de kapel via het Koningsplein, Leidsestraat, de voormalige Heiligewegspoort, Overtoom, Sloterweg.
De poort sloot om 22 uur; vandaar:
Schuitje varen, theetje drinken, varen we naar de overtoom.
Drinken we zoete melk met room, zoete melk met brokken,
Tien uur slaat de klokke. (en dus niet, zoals mij steeds voorgehouden, “Nardje mag niet jokken“.)
Het was niet alleen de toegangsweg vanuit Haarlem en Sloten tot de bedevaartsplek van het Mirakel van Amsterdam, maar tot ± 1500 tevens de enige landverbinding tussen Amsterdam en het Kennemerland.
Momenteel loopt de Heiligeweg nog slechts tussen Kalverstraat en Singel. De noordzijde van de Heiligeweg, langs de Overtoomse Vaart, heet sinds 1901 Overtoom. De zuidzijde heette van 1875-1901 Vondelkade (zie onder), daarna Overtoom.

Heiligewegsevaart
Waterloop die de Heiligeweg scheidt in een noorderlijk pad en een zuidelijke weg.
1625: Op de kaart van Van Berckenrode (zie detail hiernaast) aangeduid als “Vaart na den Overtoom“.
Later werd deze vaart Overtoomse Vaart genoemd, meestal kortweg aageduid als Overtoom

Luiebrug
Eerste brug over de Overtoomsche Vaart, vanuit de stad gezien, dus waar nu Nassaukade overgaat in Stadhouderskade en waar van 1923-1983 het GVB-hoofdkantoor stond.
Zo genoemd omdat hij maar traag open en dicht ging.
De brug verdween uiteraard bij de demping van de Overtoomse Vaart in 1904.

overtoom (overhaal)
1432-1809: Handbediende, mechanische overhaal om schepen van de Schinkel naar de Kostverlorenvaart te hevelen.
1809-1942: De overhaal vervangen door een schutsluis.
1942-heden: De schutsluis vervangen door brug 199.

Overtoom (straat)
Verbindingsweg van ±1.800 meter lengte tussen de overtoomse overlaat en de huidige Stadhouderskade.
1345-1901: Heiligeweg (zie hierboven).
1875-1901: Vondelkade (zie hieronder).
1901-heden: Overtoom (foto: briefkaart uit ±1920).

Overtoom (water)
Waterloop over de hele lengte van de Overtoom (straat).
1345-: Heiligewegsevaart (zie hierboven).
-1902: Overtoomse Vaart.
1903: Demping van de Overtoom. Zie video “Gedempte grachten…“; even doorspoelen naar fragment tussen 12’47″ en 14’25″.
Gravure gezien vanaf de Luiebrug, in westelijke richting.

Pestbrug
Tweede brug over de Overtoomsche Vaart, vanuit de stad gezien, gelegen tussen de 2e Constantijn Huygensstraat en de Anna Vondelstraat, niet ver van de melkfabriek en de RIVA-Fordgarage aan de Overtoom. Via die brug bereikte men het Pesthuis, oftewel Buitengasthuis, later Wilhelminagasthuis.
De brug werd ook wel “latjesbrug” (vanwege de lattenconstructie) of eufemistisch “Gasthuisbrug” genoemd. “Je moet over de latjesbrug” betekende overigens dat je je moest melden in het gekkenhuis dat in het Buitengasthuis was gevestigd…
De passagiers op de schuit op de voorgrond gingen wellicht schuitje varen, theetje drinken verderop.

Vondelbrug
Amsterdamse brug 200 over het Vondelpark die de Eerste Constantijn Huygensstraat verbindt met de Van Baerlestraat.
1942-1947: ontwerp en begin aanleg, door de oorlog onderbroken.
1947: officiële opening. Zie o.m. Polygoonfilm op YouTube.
1958: ook trams (lijn 2 en 3) rijden over de brug, waardoor lijn 2 niet meer door de P.C. Hooftstraat hoeft, die nu verder tramloos blijft.

Vondelkade
1875-1901: benaming van het zuidelijk deel van de Heilige Weg langs de Overtoomse Vaart tussen de huidige Stadhouderskade en ongeveer Anna van den Vondelstraat, destijds de gemeentegrens tussen Amsterdam en Nieuwer-Amstel.
Omdat de verwachting was dat ook de (nog niet tot de openbare weg behorende) noordzijde Vondelkade zou gaan heten, kregen de percelen aan de zuidzijde alleen oneven huisnummers.
1901-heden: Overtoom.
Zie annotatie op internet, waar ook interessant beeldmateriaal is te vinden.
Foto uit ±1901 genomen vanaf de Luiebrug. Te zien is het begin van de dempingswerkzaamheden.

Vondelkerk
R.K. kerkgebouw in de as van de Vondelstraat, ontworpen door architect Pierre Cuijpers als onderdeel van een stedebouwkundige eenheid van de Vondelstraat e.o.
Gebouw in neogotische stijl. Eerste steen 1872, in 1880 ingewijd als parochiekerk “Allerheiligst Hart van Jezus“.
Sinds 1977 buiten gebruik als kerk, daarna enige tijd gekraakt. Momenteel voornamelijk in gebruik als cultureel centrum en officieel aangewezen trouwlocatie van de gemeente Amsterdam. Meer info: zie HIER.

Vondelpark
In 1865 aangelegd langwerpig “Rij- en Wandelpark” tussen Stadhouderskade en Amstelveenseweg in Engelse landschapsstijl. Twee jaar later werd aan de hoofdingang Stadhouderskade een standbeeld van Joost van den Vondel geplaatst. Vlak daarbij ligt het Vondelparkpaviljoen waar van 1972-2012 het Filmmuseum was gevestigd. Momenteel biedt het als VondelCS (=cum suis) onderdak aan AVROTROS.
Eigen foto: “In het Vondelpark. Maart 1950″.

Vondelkerkstraat
Doodlopende verbindingsstraat tussen Overtoom en Vondelpark, tussen Reyer Anslostraat en Frederiksstraat. Toegang tot Vondelpark voor voetgangers en fietsers.
Zie AT5-uitzending over deze straat.
Naar verluid (AT5) is de straat vernoemd naar het kapelletje aan de Heilige Weg (=Overtoom), waar Vondel placht te bidden als zijn drukproeven in de nabijgelegen drukkerij werden gedrukt.

Vondelstraat
Straat ten noorden van het Vondelpark vanaf het Leidsebosje naar de Anna van den Vondelstraat.
Vernoemd naar dichter Joost van den Vondel (1587-1679).
1864-heden: Vondelstraat (tot aan Vondelkerk).
tot 1896: Verlengde Vondelstraat (vanaf Vondelkerk).
1896-heden: Vondelstraat.

_______________________

Eerder bericht: Anna Vondelstraat 1/2