Festa domesticatorum

Interessant artikel vandaag in De Volkskrant op pagina V8, omdat daar een afbeelding staat van de Ark van Noë, in 1570 geschilderd door ene Simon van Myle. Die afbeelding is er een beetje met de haren bijgesleept, want het artikel gaat er verder niet op in. Daarom doe ik het maar.

 

Veel weten we niet van Simon van Myle. Een Vlaming ongetwijfeld, in het francofiele milieu doorgaans Simon de Myle genaamd. Zijn Ark van Noë is ook het enige van hem bekende werk. Dat olieverfschilderij werd door Sotheby in Parijs in 2011 op vier ton geschat, maar ging uiteindelijk voor een kleine 1,1 miljoen naar de nieuwe eigenaar. Zie HIER voor een beschrijvende fiche, en HIER voor een bijbehorende video.
Het is een maniëristisch werk, wat blijkt uit de landschapssetting en de naar verhouding te kleine mensenhoofden op te lange lijven. Ook valt op dat de dieren aan wal gaan, terwijl de meeste andere ark-schilderijen laten zien hoe de koppeltjes dieren juist aan boord gaan.

Het meest frappant van het werk vind ik echter de keuze en de positionering van de afgebeelde dieren. Die sporen volstrekt met wat ik jaren geleden heb geschreven over de neergang van de beer en de opkomst van de leeuw in het middeleeuwse Europa. Dat uitgebreide artikel over het “ursoleoniene koningsdrama” is ONLINE te lezen in het jaarboek 2010 van het Reynaertgenootschap, op pagina 204-245. Bij Van Myle is immers van een beer geen spoor meer te bekennen, maar de leeuw is prominent onderaan, dus op de voorgrond, afgebeeld. En pleine action zelfs, want als notoire koningsdieren zijn er twee bezig een van hun onderdanen, een paard, aan stukken te rijten. En goed nieuws: op de loopplank zien we nog twee andere paarden hun ongetwijfeld wisse dood tegemoet lopen.

Links van die leeuwen twee varkens, zo ongeveer de meest smerige, onreine en abjecte beesten in de bestiografie. Die wel. En helemaal rechts een rhinoceros (“licorne”), door Van Myle evident gekopieerd van de hier afgebeelde gravure van Dürer, ruim een halve eeuw eerder. Verder enkele “exotische” dieren, d.w.z. niet tot de Europese habitat behorende dieren, maar populair geworden na Columbus’ “ontdekking” van Amerika en naar Europa geïmporteerd. Niet alleen in fantasie, maar vaak ook in werkelijkheid, aan de hoven en later ook in dierentuinen. De olifanten links in beeld, de Zuid-Amerikaanse flamingo’s iets hoger, de dromedaris rechts, de aapjes op de voorplecht, de vreemdsoortige vogels links boven, …

Het is, al met al, een festa domesticatorum, een tableau de la troupe van gedomesticeerde dieren: paarden, schapen, runderen, varkens, gelardeerd met nieuw verworven exotica uit verre, onbekende landen.

Maar de beer ontbreekt. Dat voormalige Europese koningsdier was weliswaar inmiddels (rond 1570) geheel en al gedomesticeerd, op koninklijke menukaarten allang verdrongen door het hert en verder alleen nog goed voor circuskunstjes, maar de christelijke afwijzing van het dier wordt door Van Myle gerepresenteerd door een volstrekte afwezigheid. Wat je niet ziet, bestaat ook niet, een virtual reality avant la lettre. Of zoiets als censuur.

De rest van het Volkskrantartikel vond ik niet zo interessant, overigens.

 

 

3 thoughts on “Festa domesticatorum

  1. Ik vind het een leuk schilderij om naar te kijken. Het Franse commentaar kon ik door het snelle frans niet volgen. De commentator was op de video wel erg lang in beeld. Het was overigens wel een aardige man om naar te kijken. Ook een plaatje van de rhinoceros, die niet op het schilderij staat, was wel lang in beeld.

    • Het is inderdaad een van die schilderijen waarop je niet raakt uitgekeken vanwege de vele objecten die erop staan afgebeeld.

  2. Ik realiseerde me laatst toen ik naar de sterren keek dat de grote beer een veel groter, belangrijker en mooier sterrebeeld is dan de (grote) leeuw (er is ook een kleine leeuw). De beer is altijd zichtbaar en het makkelijkst herkenbaar. En de kleine beer heeft de poolster. Duidelijk één-nul voor de beren. Verder is nog opvallend dat het sterrenbeeld in het Latijn URSA MAIOR heet, de grotere berin (vrouwelijk). Ook in het Arabisch heet een van de sterren van de wagen of ploeg Dubha (berin).
    Misschien van vóór de tijd van de leeuw als koning?
    Bas

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>