CONTENU en CONTENANT

Het is een bekend gegeven dat woorden van betekenis kunnen veranderen, ofwel door de tijd heen binnen één taal, zoals het Nederlandse juffrouw, ofwel bij vergelijking van hetzelfde woord in verschillende talen, zoals het Nederlandse schade (“damage”) het Duitse schade (“pity”) en het Tsjechische škoda (“pity, damage”).
Bij een aantal van deze woorden valt het op dat die betekenisverschillen te maken hebben met het verschil tussen contenu en contenant.

Onder contenu verstaan we “dat wat omsloten is”; onder contenant “dat wat omsluit”: een kamer (contenu) wordt omsloten door muren (contenant). Tot de meest verbreide voorbeelden van deze betekenisverschuiving hoort het woord gordijn, met al zijn varianten in vele Europese talen.

Zo komt het in de betekenis van contenant voor als gordijn (Ned.), Gardine (Duits), curtain (Eng.), cortina (It.), gardin (Deens), cortex (Frans). Maar vaker nog treffen we het aan in de betekenis van contenu: (boom-/ wijn)gaard (Ned.), Garten (Duits), garden (Eng.), giardino (It.), jardin (Frans), gård (Zweeds) en vele Slavische vormen als -grad, -gorod, hrad.

Terzijde: de naam van de rivier de Jordaan en vermoedelijk ook van de Amsterdamse stadswijk De Jordaan zijn etymologisch niet verwant met het hier bedoelde “gordijn”-voorbeeld.

Ik geef een -lang niet complete- lijst van vergelijkbare gevallen. Aanvullingen zijn welkom.

CONTENU

CONTENANT

tuin (Ned.)
town (Eng) (“stad”)
Zaun (Duits) (“hek, omheining”)
bolwerk (Ned.) (“verstevigde vesting”) boulevard (Frans) (“ringweg rond vesting”)
haam (Ned.) (“schepnet”)
lichaam (Ned.) (= lic (“lijk”) + haam (“omhulsel”))
inham (Ned.)
Hamen (Duits) (“schepnet”)
home (Eng.) (“huis”)
Heim (Duits) (“huis”)
hameau (Frans) (“gehucht, vlek”)
klooster (Ned.)
cloister (Eng.) (klooster)
enclosure (Eng.) (“omheinde ruimte”)
enclos (Frans) (= palissade)
cloître (Frans) (klooster)
cloister (Eng.) (“kloostergang”)

enclosure (Eng.) (
“omheining”)
enclos (Frans) (“afrastering, haag”)
cloître (Frans) (“kloostergang”)
palis (Frans) (“omheinde ruimte”) palis (Frans) (“omheining”)
perk (Ned.) (“aangelegd stuk groenvoorziening”)
parc (Frans) (“park, terrein, depot”)
perk (Ned.) (“heg”)
parc (Frans) (“kinderbox, schaapskooi”)
krijt (Ned.) (“in het ~ treden”) 

keuken (Ned.) (“een verfijnde ~”)
cuisine (Frans) (“haute cuisine”)
cuisine (Frans) (“faire la ~” = koken)

kamer (Ned.) (“Tweede Kamer”;
“Kamer van Koophandel”)
chambre (Frans) (“Chambre de Commerce”

krijt (Ned.) (“kalklijn”)keuken (Ned.) (“kookruimte”)
cuisine (Frans) (“kookruimte”)
kamer (Ned.) (“omsloten ruimte in huis”)
chambre (Frans) (idem) 

Deze verzameling woorden wil ik niet beschouwen als antoniemen, omdat daarbij in eerste instantie sprake is van een tegenstelling, eerder dan van een betekenisverschuiving. Zie mijn apart bericht over antoniemen.

 

 

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>