Domweg de Amstel in

Het gebeurde op 6 september 1950. Grootbordes-motorwagen 263 met bijwagen 750 rijdt van het Rembrandtplein door de Bakkerstraat en moet dan afremmen om de uiterst scherpe bocht naar links te maken, langs de Amstel verder naar de Munt. Maar Grootbordes-motorwagen 263 remt niet – of niet voldoende, schiet rechtdoor de rails uit, ramt een auto, duwt die de Amstel in en duikt er vervolgens zelf achteraan, met de neus op het dak van de auto.
Daags erop stond deze foto in de krant. Mijn broer Piet, die helemaal tramgek was, hield een schriftje bij waarin hij allerhande krantenknipsels over trams plakte, en deze foto zat als een van de eerste in dat schriftje. De Hans Aarsman in ons kan zien dat de foto is genomen door een journalist te water. Of door een fotograaf van de gemeentepolitie. In ieder geval vanaf de Amstel. Dat op zich is al een bezienswaardigheid, anno 1950. We zien dan ook dat van de ruim 30 zichtbare mensen die op het ongeluk zijn afgekomen ongeveer de helft helemaal geen oog meer heeft voor de 263, waar verder ook niets meer aan te zien is, maar meer is geïnteresseerd in de fotoboot die aan komt varen. De jongetjes helemaal rechts, bang dat de fotograaf geen groothoeklens gebruikt, schurken zo veel mogelijk richting tram om toch maar in beeld te komen. Opvallend ook, zeker voor Amsterdam, is dat er niet uit elk raam allerhande mensen nieuwsgierig naar buiten hangen te kijken. Alleen op het hoekhuis, eerste etage, wordt er een gordijn wel erg opzichtig opzij gehouden. Op het balkon van het huis ernaast, waar nota bene nog een stoeltje en tafeltje gereed staan, is geen mens te bekennen.

Ik herinner mij nog deels het onderschrift bij de foto in Dagblad De Tijd van 6 of 7 sepember 1950; dat eindigde met de nuchtere vermelding “… Zes passagiers die zich op het voorbalcon bevonden, liepen natte voeten op”

Van het ongeluk zijn meer foto’s bewaard gebleven.

Op http://www.amsterdamsetrams.nl/lijnen/lijn4.htm staan bovenstaande foto’s. Nog twee andere zijn te vinden op de BeeldbankAmsterdam (http://beeldbank.amsterdam.nl/beeldbank/indeling/detail/start/6?q_searchfield=tram%20amstel; zoeken op “tram Amstel”). Daar is ook de oudere dame op één hoog te zien die het gordijn opzij houdt. Een nagekomen aanvulling staat HIER.
In 1999, bij gelegenheid van het overlijden van mijn broer, kwam mij de krantenfoto weer voor de geest en ik wilde er meer van weten. Het GVB gebeld, maar de meesten waren nog niet geboren ten tijde van de duik van Grootbordes-motorwagen 263. Eén iemand wist mij echter een saillante anecdote te melden. Op het moment dat de tram door de Bakkerstraat reed, stonden er voorop het balkon zes meiden te sjansen met den wagenbestuurder, die als gevolg daarvan van geen remmen meer wist en pardoes zijn voertuig de Amstel in dirigeerde. Aha! Dat stond er in de krant niet bij. Verder kon het GVB niets meer voor mij doen dat mij door te verwijzen naar prof.dr. Duparc aan de TU-Delft (men leze zijn necrologie op https://ch.tudelft.nl/vereniging/ereleden/prof-dr-hja-duparc). Jarenlang was hij de absolute goeroe, onder meer waar het ging om Amsterdamse trams, met een fabelachtig geheugen. Aan de telefoon vertelde hij mij dat die anecdote inderdaad de ronde deed, maar toch nooit is bevestigd; eerder zou het ongeluk te wijten zijn geweest aan een technisch mankement van de remmen van de 263. Een andere anecdote bevestigde hij wel: naar aanleiding van, of in ieder geval kort na dat ongeluk werden in alle Amsterdamse trams de bordjes “NIET SPUWEN OP HET VOORBALCON” vervangen door “NIET SPREKEN MET DE BESTUURDER TIJDENS DE RIT”. Kort na het overlijden van Herman Duparc (2002) plaatste De Volkskrant de foto die hierboven staat bij een in memoriam. Opdat wij niet vergeten. Er circuleert nog een derde anecdote, te vinden op de website amsterdamsetrams.nl. De auto die door de 263 de Amstel in werd geduwd, behoorde toe aan iemand van het slopersbedrijf dat verantwoordelijk was voor de sloop van de Union-rijtuigen, de voorlopers van de Grootbordeswagens waarvan de 263 er een was. Zo nam, aldus de website, de 263 wraak voor de sloop van zijn oudere collega’s.

Een jaar geleden heb ik nog op de weblog van Huub Mous (http://www.huubmous.nl/2011/12/11/ongelukken-in-amsterdam/) over o.a. dit ongeluk met hem van gedachten gewisseld, mede om hem deelgenoot te laten zijn van de geboorte van mijn poëtische ontboezeming, een pastiche op J.C.Bloems “Dapperstraat”:


De grootbordes-motorwagen 263, als sinds 1913 in gebruik, heeft het ongeluk overleefd. Zo werd hij later (1955) nog op een zondag ingezet op lijn 23 voor het drukke transport van supporters naar het Olympisch Stadion.

 

 

In 1956 werd de hele reeks hernummerd tot de 12xx, zoals hier de 1236 als lijn 16 bij het Haarlemmermeerstation in 1959, één jaar voor de sloop – de gelede tramstellen, waarvan je er rechts nog net eentje ziet verdwijnen, maakten de grootbordessers verder overbodig.
Let vooral ook op de Dauphine, links van de 1236. Want alles heeft met alles te maken.

 

 

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>